Ìwòrì Méjì: Àdúrà pínpín àti ìtìlẹ́yìn àfiyèsí ìfarapa

Ìwòrì Méjì jẹ́ Odù pàtàkì nínú àkójọpọ̀ 256 Ifá. Àwọn àló tí a yàn yí àwọn àdúrà fún ìbáṣepọ̀ pọ̀ síi padà sí eso tí a rí nípasẹ̀ ìfarabalẹ̀ pẹ̀lú sùúrù, tí ó sì ṣe àfihàn ìdíje láàárín ìbọ̀wọ̀ fún ẹbọ àti ìyàlẹ́nu tí abajade rẹ̀ dá lórí ìtẹ́wọ́gbà Eṣù tí kò hàn. Méjèèjì nípa ìbáṣepọ̀ láàárín àṣeyọrí tó hàn gbangba àti àwọn àyípadà tó ń ṣe àtìlẹ́yìn fún un. Wọ́n tún fi ìṣòro nípa ìpò àti ìdájọ́ òdodo sílẹ̀ tí ó yẹ kí a pa mọ́ díẹ̀ díẹ̀ dípò kí a yí àmì náà padà sí ayẹyẹ àìmọ̀kan sùúrù tàbí ìbọ̀wọ̀ àìmọ̀kan.

Ìbéèrè kan láti mú lọ nípasẹ̀ ìkọ́ yìí: Kí ni ìtìlẹ́yìn tí ó farapamọ́ lẹ́yìn àṣeyọrí tí ó dà bí ẹni pé kò ní ìtẹ́wọ́gbà ẹlòmíràn?

Níbi tí Odù yìí ti wà

Ìwòrì Méjì ni Odù pàtàkì, tí a tún ṣe ẹ̀ẹ̀mejì, ti Ìdílé Ìwòrì nínú àtòjọ ìkọ́ ní Ilé-ẹ̀kọ́. Ó jókòó lẹ́gbẹ̀ẹ́ àpọ̀ mẹ́tàlá tí a dá pọ̀. Orúkọ tí a tún ṣe ẹ̀ẹ̀mejì ń tọ́ka sí ìtẹ̀sí àmì náà; àwọn ẹ̀kọ́ rẹ̀ ń ṣí lọ nípasẹ̀ àwọn ẹsẹ̀ pàtàkì, àwọn àló àti àwọn àyípadà tí a túmọ̀ sí.

Àwọn Òrìṣà pàtàkì àti ìbáṣepọ̀ mímọ́

Àwọn àwòrán tó wà ní isalẹ ni a yàn fún ipa wọn nínú àwọn ìtàn tí a jíròrò níbí. Wọ́n ń fúnni ní ọ̀nà ìtẹ̀sí ìtẹ̀sí pẹ̀lú àṣà náà.

• Ọ̀rúnmìlà. A fi hàn gẹ́gẹ́ bí ẹni tó ṣàfihàn ìtàn kola àti baba tó ń bá ẹni ṣàbẹ̀wò kí ìbọ̀wọ̀ fún Ẹbọ tí a ṣe àfihàn wọ inú ìdíje ìfarapa.

• Èṣù. Ó ń pèsè oúnjẹ àti omi fún Ẹbọ nígbà ìdíje yẹn tó wà ní yàrá tí a ti ti mọ́, tí ó jẹ́ kí ìdánwò ìfarapa tó hàn gbangba dá lórí ìbáṣepọ̀ àìdọ̀gba àti ìfarapamọ́.

Ìwádìí onkọ̀wé tó kúnrẹ́rẹ́: The Myths and Revelations of Odù Ìwòrì Méjì ń ṣe àtúnṣe àmì yìí ní ìwé tó péye. Àwọn ìtàn ìran tó jíròrò níbí ń pa àwọn ẹlẹ́ri tí a darukọ àti àwọn àyíká ìsìn mọ́.

Àwọn àló pàtàkì àti itumọ̀ wọn

Àdúrà di eso

Ìjàmbá ọlọ́run fa ìpàdé kan tó jẹ́ fún ìbáṣepọ̀ tó tún dá. Àwọn àdúrà ni a gbin, igi kan sì dàgbà tí kò sí ẹnikẹ́ni tó mọ bí a ṣe lè lò eso rẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀. Ìṣàdánwò láti gbóná rẹ̀ kò ṣeyebíye. Elenini tọju àwọn ẹ̀kọ́ náà, ó sì ń ṣe àkíyèsí, níparí ó fi wọn hàn ní àìdáná sí ìgbìmọ̀. Ìtàn náà so ìbáṣepọ̀ wọn pọ̀ mọ́ àwọn àgbàlagbà, àdúrà, àti àwọn tó kópa nínú ìpàdé náà.

Ìtàn ìbẹ̀rẹ̀ ìsìn fúnni ní ipa pàtàkì fún ọ̀rọ̀, ìṣètò, àti ìṣàdánwò. Àwòrán tó jùlọ ṣàṣeyọrí nípasẹ̀ ìfarabalẹ̀ pẹ̀lú ìṣàkóso ohun tí kò mọ̀, ṣùgbọ́n ẹ̀rí ìtàn pé igi náà dàgbà níbi tí a ti ń bọ́wọ̀ fún àwọn àgbàlagbà kò jẹ́ ìmọ̀ ọgbìn. A lè ṣàyẹ̀wò bí ohun tí a pín ṣe ń pa ìrántí ìbáṣepọ̀ mọ́ láì fi ẹ̀rí ìbẹ̀rẹ̀ ọgbìn tàbí èdá èdè gidi múra.

Àyíká ìtàn: Ìtúmọ̀ Pọtugí nínú àkọsílẹ̀ tí a yàn, pẹ̀lú àwọn ọ̀rọ̀ Yorùbá àti Bini; kò dájú pé onkọ̀wé kan ṣoṣo ló kọ́ àpá yìí.

Ìdíje lẹ́yìn ilẹ̀kùn tí a ti ti mọ́

Ẹbọ tí a ṣe àfihàn àti Ìyàlẹ́nu ń dije fún àṣẹ. Adájọ́ ọlọ́run fi wọn sílẹ̀ láì fún wọn ní oúnjẹ tàbí àlejò. Ìyàlẹ́nu dà bí ẹni pé ó lágbára jù, ṣùgbọ́n Ẹbọ ti wá ìmọ̀ràn, ó sì ń gba oúnjẹ àti omi tí Eṣù fi pamọ́ fún un. Ìyàlẹ́nu dáwọ́ dúró nígbà tí Ẹbọ ń bá a lọ títí dé ìparí. Ìtàn náà lo abajade láti fi ọ̀nà ìsìn kan lé e lórí ju omi lọ, tí ó sì yí ìmọ̀lára tó dá lórí àpẹrẹ padà.

Abajade dá lórí ìtìlẹ́yìn ju agbára ìbílẹ̀ lọ, ṣùgbọ́n ìtìlẹ́yìn náà tún fọ àwọn àdéhùn ìdánwò náà. Ìbànújẹ yìí jẹ́ pàtàkì: ìtàn náà jẹ́ àríyá ìsìn nípa ìbáṣepọ̀ àti àṣẹ, kì í ṣe ìdánwò àìlera. Káràkátà tó ṣọ́ra yẹ kí ó mọ́ nẹ́tíwọ́ọ̀kì tí ó farapamọ́, nígbà tí ó fi ìdájọ́ ìdíje náà sílẹ̀ láì fi ìṣẹ́gun hàn gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí ìyàsímímọ́ ẹni.

Àyíká ìtàn: Ìtúmọ̀ Pọtugí pẹ̀lú ọ̀rọ̀ Yorùbá/Bini nínú àkójọpọ̀; apá tí a yàn kò dájú pé onkọ̀wé kan ṣoṣo ló kọ́.

Ọjọ́, Òṣùpá, àti Òkùnkùn gba ìbáṣepọ̀ tó yàtọ̀

Iwòrì Méjì ń ṣàbẹ̀wò fún Ọjọ́, Òṣùpá, àti Òkùnkùn kí wọ́n tó lọ sí ayé. Ìmọ̀ràn náà nípa bí wọ́n ṣe lè di ẹni tí a bọ́wọ̀ fún àti ẹni tí kò ṣeé fọkàn tán ju bí wọ́n ṣe wúlò lọ. Òṣùpá gbàgbọ́ nínú àpẹrẹ tí a ti fẹ́ràn; Òkùnkùn gbàgbọ́ nínú agbára tó ń bẹ láti bẹ̀rù. Ọjọ́ nikan ló dáhùn ní ìbámu pẹ̀lú ìbẹ̀wò yìí. Ìbọn àfọ̀ṣọ̀ di ìmọ́lẹ̀ tó ń tan kaakiri tí ń jẹ́ kí àwọn míì má bà a wo Ọjọ́ taara. Ìtàn náà tún rántí ẹ̀bùn míì tí Òṣùpá ti gba nígbà kan rí. Ìparí rẹ̀ yàtọ̀ sí ìfẹ́ràn, ìbẹ̀rù, àti agbára tó wúlò, tí ó fi àwọn arìnrìnàjò mẹ́ta yàtọ̀ sí àwọn tó bá wọn ní ayé.

Ìdáhùn àtijọ́ tí Òṣùpá ṣe pàtàkì nítorí pé ó dá àfíkun sí ìpínpín tó rọrùn láàárín ẹni tó tẹ́lọ́run àti àwọn tí kò ní ìsìn rárá. Òṣùpá ti kópa nínú paṣípààrọ̀ ìsìn, ṣùgbọ́n àǹfààní náà jẹ́ ti ìbáṣepọ̀ pàtàkì: jíjẹ́ kí wọ́n gbà ọ́ àti kí wọ́n nífẹ̀ẹ́ rẹ. Ìbẹ̀wò tó tẹ̀síwájú nípa agbára míì, tí ẹwà kò lè fún un nìkan. Ọjọ́ di ẹni tí ó ṣòro láti dojú kọ́ àti ẹni tó wúlò, nígbà tí Òkùnkùn ní àpẹrẹ tó bẹ̀rù ṣùgbọ́n kò ní agbára tó jẹ́ dandan. Àwọn ìyàtọ̀ wọ̀nyí wà nínú àṣẹ ìsìn, kì í ṣe ìwọn ìmọ̀ ọ̀run.

Ìtàn náà fi Ọjọ́ lé e lórí, ó sì sọ̀rọ̀ nípa Òṣùpá àti Òkùnkùn tí ó yẹ kí ó jẹ́ ìdájọ́ onkọ̀wé, nítorí òru àti ìmọ́lẹ̀ òṣùpá ní àwọn ìlò tó hàn gbangba níta ìtàn náà. Ìtúmọ̀ àkókò yìí lè béèrè bóyá ìfẹ́ràn ti dàpọ̀ mọ́ agbára tó yẹ fún iṣẹ́ kan. Ó yẹ kí ó pa ìdílé ìtàn mọ́: ìbẹ̀wò àti ìdáhùn yí ipo ẹ̀dá kan padà láàárín àwọn míì, pẹ̀lú ohun àìmọ̀ tó di àmì ìbáṣepọ̀ ìsìn yẹn.

Ẹlẹ́ri ìtàn àti àyíká: Osamaro, iṣẹ́ ọ̀run tí a sọ ní kedere fún Iwòrì Méjì; àwọn orúkọ Yorùbá àti Bini wà nínú ohun tó yí i ká.

Hla rí ìkà irin, ó sì yí eré padà sí ìjẹun ẹranko

Hla ń sọ pé àwọn ẹ̀dá míì ní ohun tí wọ́n nílò, ṣùgbọ́n ìjẹ̀un ń jẹ́ kí kò ní ìkà. Ó lọ bá Fá, ṣùgbọ́n ní ìbẹ̀rẹ̀ ó kọ pé kò ṣeé ṣe láti rí ohun tí a béèrè nígbà tí kò ní oúnjẹ. Lẹ́yìn tí ó kó ewé, ó rí ewúrẹ́ tí kò ní ẹni tó ń tọ́jú, ó sì mú méjì. Ó mú ẹ̀kan wọ inú paṣípààrọ̀ ìsìn tí a béèrè, ó sì gba ìkà irin. Nípasẹ̀ ìtọ́́sọ́nà Fá, ó wọ wọ́n lálẹ́; ní òwúrọ̀ wọ́n ti di ara rẹ̀. Lẹ́yìn náà, ó pè Agbanlin, ẹlẹ́dẹ̀ tí ó ṣi ní ìgbàgbọ́ nínú eré wọ́n, sí ìpàdé tí àwọn àdéhùn rẹ̀ ti yí padà. Ìkà tuntun rẹ̀ di ẹran ìjẹun ẹlẹ́gbẹ́ rẹ̀.

Ìtàn yìí kò pín agbára ìsìn gẹ́gẹ́ bí ìrètí àkókò yìí pé ẹni tí ó rí àǹfààní gbọ́dọ̀ kọ́kọ́ fi àìjẹ̀bàjẹ́ hàn. Ìdáhùn Fá yí agbára gidi Hla padà sí agbára ìjẹun ẹranko. Àǹfààní tó wáyé dá lórí pé ẹlẹ́gbẹ́ rẹ̀ kò mọ̀ pé Hla ti yí padà. Ìtàn náà ní àpapọ̀ tó nira: agbára ìsìn tòótọ́, ìdáhùn tí a san nípasẹ̀ jàǹfààní, àti lílo ìgbàgbọ́ tó lèwu. Ìtúmọ̀ àpapọ̀ yìí dájú ju kí a yí Hla padà sí oṣiṣẹ́ tó dára tó ń rí àṣeyọrí lọ.

Ohun irin di ara nípasẹ̀ ìṣe tó yẹ, tí ó tọ́ka sí ìyípadà láàárín ohun, ìtọ́́sọ́nà, àti agbára tí a fi ara ṣe. Ìtúmọ̀ àkókò lè ṣàyẹ̀wò ojúṣe tó wà lẹ́yìn àǹfààní tuntun, ṣùgbọ́n ìyẹn jẹ́ ìbéèrè àfikún, kì í ṣe ìtàn ìtàn náà. Ìṣẹ̀lẹ̀ náà tún jẹ́ ti agbègbè Fon nípa àwọn ẹranko tó lèwu àti ìjẹun ẹranko; kò yẹ kí a fi hàn gẹ́gẹ́ bí ìbànújẹ nípa àwọn ènìyàn tó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú Odù yìí tàbí kí a fi hàn gẹ́gẹ́ bí ìtàn ìmọ̀ ẹ̀dá.

Ẹlẹ́ri ìtàn àti àyíká: Ohun Fon Woli Méjì tí Bernard Maupoil sọ ní kedere, nínú ìtúmọ̀ Pọtugí.

Ohun tí a bí nínú Odù yìí

“Ìbí” lè tọ́ka sí ìbẹ̀rẹ̀ àṣà tó dájú tàbí ohun tí ó yọ láti inú ìtàn: agbára, ìbáṣepọ̀, ìṣe tàbí àṣẹ ìgbésí ayé. Àwọn ìtumọ̀ tí a fa láti inú ìtàn ni a fi àpẹẹrẹ sílẹ̀ ní isalẹ, kí ìpìlẹ̀ wọn lè dájú.

Oúnjẹ àti ìjẹ̀un

Ìbáṣepọ̀ orísun àṣà tí a yàn.

Ìkànsí ìbẹ̀rẹ̀ fi oúnjẹ lẹ́gbẹ̀ẹ́ ìjẹ̀un. Ìdíje ìfarapa fún ìpò yìí ipa pàtàkì nínú ìbáṣepọ̀ agbára tó hàn gbangba pẹ̀lú ìtẹ́wọ́gbà, ṣùgbọ́n ìbáṣepọ̀ náà jẹ́ ìtúmọ̀ àkókò, kì í ṣe ìtúmọ̀ ìjẹ̀un gidi.

Ìrètí

Ìbáṣepọ̀ orísun àṣà tí a yàn.

Ìrètí ni a darukọ ní kedere nínú àtòjọ ìbẹ̀rẹ̀. Ó lè ṣe àtìlẹ́yìn fún ìwádìí díẹ̀ nípa ìdákẹ́jẹ àti àǹfààní tó ń tẹ̀síwájú, láì fi ìpò ẹ̀dá tó dájú fún àwọn tó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àmì náà tàbí láì dájú pé àṣeyọrí yóò wá lẹ́yìn ìṣòro.

Ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ìwọn ìgbésí ayé

Àwọn ìbéèrè wọ̀nyí mú àwọn ìtàn tí a yàn wá sí ìgbésí ayé àkókò yìí. Wọ́n jẹ́ ìpè ìtúmọ̀ fún ìkọ́.

Ìṣẹ́ àti àwọn ohun èlò

Elenini tọju eso tí kò mọ̀, ó sì dúró kí ó tó sọ ìlò rẹ̀. Ìtàn náà fi ìfarabalẹ̀ pẹ̀lú ìṣàkóso sílẹ̀ lẹ́gbẹ̀ẹ́ àṣẹ. Ìtàn náà ní ìtẹ̀sí fún iṣẹ́ nínú yíyàtọ̀ ohun tó lè ṣeé lo pẹ̀lú ìmọ̀ tó dájú nípa bí a ṣe lè lo ó.

Ronú: Kí ni ó yẹ kí a ṣe àkíyèsí kí a tó lo ní ìgboyà?

Ìbáṣepọ̀ àti ìdílé

Ìmọ̀ràn Orunmila àti ìtẹ́wọ́gbà Eṣù tó ń bá a lọ dúró lẹ́yìn àṣeyọrí Ẹbọ. Ìdíje ẹni kọọkan tó hàn gbangba dá lórí ìbáṣepọ̀ tó wà níta yàrá náà. Ìtàn náà ń pe wa láti béèrè bí a ṣe lè fi àwọn tó kópa mọ́ láì sọ pé gbogbo àṣeyọrí jẹ́ ti àdéhùn tó dára.

Ronú: Tálọ ràn wá láti jẹ́ kí abajade tó hàn gbangba ṣeé ṣe?

Ìwà àti ìgbé ayé inú

Àpẹrẹ ń fẹ́ràn ẹni tó lágbára, ṣùgbọ́n abajade dá lórí àtúnṣe míì. Ìṣẹ̀lẹ̀ náà ń ṣe àfiyèsí ìdájọ́ tó dá lórí agbára tó hàn gbangba. Ní àkókò kan náà, ìwà pẹ̀lú ìbáwọ̀ jẹ́ kí a mọ̀ pé abajade lè jẹ́ ti ìtìlẹ́yìn àtọkànwá ju ìwà àtọkànwá lọ.

Ronú: Ṣé abajade náà jẹ́ ti agbára, ìtìlẹ́yìn, tàbí méjèèjì?

Àwọn àjọṣe àti ojúṣe

Ìtàn kola ń foju kọ́ ohun tí wọ́n pin gẹ́gẹ́ bí ìrántí ìpàdé kan tí ń wá ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àlàáfíà. Ìpín rẹ̀ ń so àwọn alábàáṣepọ̀ pọ̀ láì jẹ́ kí wọ́n dàbí ara wọn pátápátá. Ìtẹ́numọ́ kíkà lè ṣàyẹ̀wò ohun tí àwọn àjọyọ̀ ń pa mọ́ nípa ìfọkànsìn àti ẹni tí ìbáṣepọ̀ rẹ̀ di àárín gbà nínú ìrántí yẹn.

Ronú: Ẹni tí ìbáṣepọ̀ rẹ̀ jẹ́ kí ohun tí wọ́n pin rántí ni ta ni?

Ìtẹ́numọ́ jinlẹ̀ sí àwọn ìbáṣepọ̀ mímọ́

Ìpàdé mímọ́ ń yí agbára padà ju kí ó má ṣe yí ìwà padà lọ

Ìbọn oorun àti ìkà Hla kì í ṣe ìrántí ojú ti ìrònú rere. Nínú ìtàn wọn, wọ́n di agbára tó ń ṣiṣẹ́: àwọn ìmọ́lẹ̀ tí kò lè jẹ́ kí a bá a ní ìfarapa, àti ìkà tí a fi mọ́ ara ẹranko tó ń jẹ ẹran. Àdúrà tí a gbìn tẹ́lẹ̀ àti ìjà tó wà láàárín Ìbọ̀rìṣà tún jẹ́ kí ìṣe ẹ̀sìn ní ipa nínú ayé. Àwọn ẹlẹ́ri wọ̀nyí kò fúnni ní àfihàn ìlànà kan ṣoṣo. Ohun èlò, ìtọnisọna, àti ẹni tí a fún ní ìtàn náà ṣe pàtàkì, nígbà tí ìpàdé oṣù tó tẹ́lẹ̀ ń fa ìfẹ́, kì í ṣe èrè ìmọ̀ràn tó tẹ̀lé. Ìtẹ́numọ́ jinlẹ̀ gbọ́dọ̀ ṣàlàyé ìpẹ̀yà ìbáṣepọ̀ mímọ́ àti agbára Fa tàbí Ifá kí ó tó fi àpẹẹrẹ àtijọ́ hàn nípa ìmúlò, ìgboyà, tàbí ìyípadà ẹni.

Ìgbàgbọ́ lè yè lẹ́yìn tí àwọn àyẹ̀wò tó ń ṣe ìdájọ́ rẹ̀ ti yí padà

Agbanlin ń bá Hla ṣe eré ìmọ̀lára, kò sì mọ̀ nípa ìkà tuntun tí Hla ní. Ní ìbáṣepọ̀, Oorun gba ìmọ́lẹ̀ tó hàn gbangba tó sọ pé agbára rẹ̀ ti yí padà. Ìfọkànsìn àwọn ìpinnu wọ̀nyí fi hàn pé agbára àti ìmọ̀lára ní ìbáṣepọ̀ méjì tó yàtọ̀: ọ̀kan ń kede ààlà, ẹlòmíì ń lo ìrètí àtijọ́. Ìjà tí a ti pa mọ́ tẹ́lẹ̀ tún fi àtìlẹ́yìn tí Eṣu fún hàn, tó jẹ́ pé àfihàn kì í jẹ́ ìdánilójú níbẹ̀. Ìtúmọ̀ àkókò yìí lè béèrè ohun tí àwọn míì gbọ́dọ̀ mọ̀ nígbà tí ìbáṣepọ̀ bá yí padà. Àwọn ìtàn kò ní kó gbogbo ohun tó wà lójú ìmọ̀ ní gbogbo àyíká, ṣùgbọ́n wọ́n fi àfiyèsí hàn pé ààrin ohun tó hàn àti ohun tó ń ṣiṣẹ́ jẹ́ pàtàkì fún ìmọ̀ ìbáṣepọ̀ kọọkan.

Àmì kan náà kì í pa àfiyèsí tó wà láàárín àwọn ẹlẹ́ri run

Ìpín Osamaro fi Iwori Meji sípò nínú ìmọ̀ràn ọ̀run àti agbára ọ̀run tó yàtọ̀. Apá Woli Meji ti Maupoil fi Hla sípò nínú ìtàn Fon nípa jíjẹ ẹranko ní igbó àti ìdáhùn Fa. Àwọn ìtàn ìmọ̀ràn wọ̀nyí jọ, ṣùgbọ́n àwọn àfihàn, ìdájọ́, àti ìdí ìtàn wọn yàtọ̀. Ìdí tí a fi sọ pé Oorun wúlò kò túmọ̀ sí pé ìwà Hla sí Agbanlin dá lórí ìwà rere. Kò sì jẹ́ pé àkọ́kọ́ ìtàn ẹ̀dá yí gbogbo ìtàn tó tẹ̀lé padà sí ìtàn ìdá ayé. Ìtẹ̀síwájú àwọn ẹlẹ́ri kí wọ́n lè yàtọ̀ síra jẹ́ kí a lè fi wé wọn láì ṣe àfihàn ìtàn kan ṣoṣo tàbí kí a ro pé gbogbo ọ̀rọ̀ ẹ̀sìn jẹ́ ẹ̀kan. Ìtúmọ̀ ọ̀rọ̀ Pọtugí ti Maupoil jẹ́ àyíká ìtúmọ̀, kì í ṣe ẹ̀rí pé ìtàn Hla jẹ́ ti ìran Brazil.

Àwọn ìbéèrè tó ń jinlẹ̀ ìmọ̀

Ṣé ìfẹ́ tí Oṣù ní túmọ̀ sí pé ìmọ̀ràn náà ṣìṣé kù?

Rárá. Olùsọ̀rọ̀ yà ìdáhùn àtijọ́ tó nípa ìfẹ́ kúrò ní ìmọ̀ràn tó tẹ̀lé tó nípa ìbáṣepọ̀ míì àti agbára pàtàkì. Ìfẹ́ Oṣù fi hàn pé ìbáṣepọ̀ kan ti ṣẹ, ṣùgbọ́n kì í jẹ́ pé gbogbo agbára tí a fẹ́ ti ní. Ìyàtọ̀ yìí jẹ́ ìtàn tó yàtọ̀ sí ìdí, kì í ṣe pé ìmọ́lẹ̀ oṣù kò níye. Olùkà àkókò yìí lè béèrè bóyá ìmọ̀lára fún ànfààní kan ni a ń ṣe àṣìṣe fún ìmúlò ní ipa míì. Ìtàn ẹ̀sìn fi ìyàtọ̀ yìí sílẹ̀ nínú ìmọ̀ràn àti ìdáhùn mímọ́, nítorí náà, kíkó gbogbo ìṣẹ̀lẹ̀ náà sí ìfihàn ara ẹni yóò fi ohun tí ẹlẹ́ri fi hàn gẹ́gẹ́ bí ìdí pàtàkì rẹ̀ sílẹ̀.

Ṣé a gbọ́dọ̀ sọ pé àṣeyọrí Hla jẹ́ ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ìwà rere?

Ìtàn fún un ní ìyípadà tó ní ipa láì sọ pé gbogbo ìṣe rẹ̀ dára. Ó jí àwọn ohun ìní, gba ìkà nípasẹ̀ Fa, àti kọlu ọ̀rẹ́ tó kò mọ̀ ìkà tuntun. Àwọn nǹkan wọ̀nyí lè wà pọ̀ láì ṣe àfihàn ìdájọ́ rere tí kò sí nínú ìtàn. Ìrònú ìwà rere àtijọ́ lè béèrè nípa jíjẹ àti lílo ìgbàgbọ́, ṣùgbọ́n ó tún jẹ́ pé agbára mímọ́ ń ṣiṣẹ́ nínú ìtàn náà. Ó ṣe pàtàkì kí a má ṣe fi ìwà Hla kàn án sí ẹni tí ń gbọ́ ìmọ̀ràn lónìí. Ìtàn ẹranko ìtàn ìpilẹ̀ṣẹ̀ lè fi ìpọnjú jíjẹ ẹran hàn láì jẹ́ ìtọnisọna láti ṣe bí ẹni tó rí èrè tàbí ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ìwà ẹni.

Báwo ni àwọn ìtàn tó kúnrẹ́rẹ́ ṣe yí àwọn méjì àtijọ́ padà?

Àdúrà tí a gbìn àti ìjà tó wà láàárín Ìbọ̀rìṣà àti Ìyàlẹ́nu fi hàn pé ìṣe ẹ̀sìn ní ìtẹ̀síwájú àti ipa. Oorun àti Hla mú kí ipa yìí yàtọ̀ síra àti pé ó ní ìbéèrè ìwà rere. Èrè lè ní ìdí pàtàkì kan ju gbogbo ìdí lọ, àti ìmúlò agbára gidi lè fa ewu sí àwọn míì. Ìtàn mẹ́rin yìí kọ́ láti jẹ́ pé àṣeyọrí ẹ̀mí túmọ̀ sí pé a rí ohun tí a fẹ́. Wọ́n ń pe àkíyèsí sí ohun tí a béèrè, ìbáṣepọ̀ tó mú kí ó ṣiṣẹ́, àti bí agbára tuntun ṣe ní ipa lórí àwọn míì. Àwọn ẹlẹ́ri náà ní àyíká tó yàtọ̀, wọ́n sì gbọ́dọ̀ jẹ́ kí a fi wé wọn láì ṣe àfihàn ìtàn kan ṣoṣo.

Ohun tí àwọn ìtàn mẹ́rin fi hàn pọ̀

Àkọ́kọ́ ìtàn ẹ̀dá àti ìjà tí a ti pa mọ́ fi dá ayé kan sílẹ̀ níbi tí àdúrà, ìpàdé, àti àtìlẹ́yìn ní ipa tí àfihàn kò lè ṣàlàyé pátápátá. Àwọn arìnrìn àjò ọ̀run àti Hla fa ìmọ̀ yìí síwájú ní ọ̀nà tó yàtọ̀. Oorun gba agbára ìmọ́lẹ̀ tó hàn gbangba, Hla sì ní ànfààní ara tí ọ̀rẹ́ rẹ̀ àtijọ́ kò rí. Ìdáhùn Oṣù tẹ́lẹ̀ tún fi hàn pé èrè ní ìdí pàtàkì, kì í ṣe pé ó ní àgbáyé.

Pọ̀ jọ, àwọn ìtàn náà ṣe ìwádìí tó dá lórí ẹ̀mí nípa ipa, ìmọ̀lára, àti ojúṣe. Wọn kò yanju gbogbo ìṣòro ìwà rere: ìmúlò Hla sí Fa ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú jíjẹ àti jíjẹ ẹran. Ìtẹ̀síwájú ìpọnjú yìí fún ààmì náà ní ìtẹ̀síwájú tó jinlẹ̀ ju ẹ̀kọ́ kan ṣoṣo nípa ìfarapa lọ. Àwọn ẹlẹ́ri Yorùbá/Bini àti Fon ń fi ọ̀nà tó jọra ṣùgbọ́n tó yàtọ̀ hàn nípa bí àwọn ẹdá ṣe nípò àti agbára wọn nínú ayé mímọ́.

Ìgbé ayé pẹ̀lú Odù yìí

Ìgbé ayé tó ń bá a lọ tàbí ìbáṣepọ̀ ìmúlò

Fún ẹni tí ìgbé ayé tàbí Odù ìmúlò rẹ̀ jẹ́ Ìwòrì Méjì, ìfarapa tó hàn gbọ́dọ̀ jẹ́ kí a mọ̀ nípasẹ̀ àtìlẹ́yìn tó mú kí ó ṣeé ṣe. Ìdákẹ́jẹ Ìbọ̀rìṣà tó ṣàṣeyọrí dá lórí àtìlẹ́yìn tí Eṣu fi pamọ́, tó fi ìdájọ́ ìjà náà sílẹ̀. Ìtàn àdúrà-èso fún ìbáṣepọ̀ àtúnṣe ní ìgbé ayé míì nípasẹ̀ gbin, ìdánwò, ìpamọ́, àti pínpín. Ìdàgbàsókè pẹ̀lú àkókò lè ní ìmọ̀ràn nípa ìrànlọ́wọ́ láì ṣe àfihàn pé gbogbo àbájáde rere jẹ́ ìdánilójú ara ẹni tó dára jùlọ.

Oorun, Oṣù, àti Òkùnkùn fi ìyàtọ̀ hàn láàárín ìfẹ́, ìbànújẹ, àti agbára tó yẹ fún iṣẹ́ kan pàtó. Ìdáhùn Oṣù tẹ́lẹ̀ ṣi wúlò, ṣùgbọ́n kì í ṣe gbogbo ìbáṣepọ̀ tó tẹ̀lé. Ìtàn Fon Hla fi ìyípadà ẹ̀sìn tó ní ipa hàn pẹ̀lú jíjẹ àti ìbànújẹ ọ̀rẹ́ tó ní ìmọ̀lára agbára tuntun. Ìmúlò àti àìjẹ́ ipalara kì í ṣe ohun tó dájú pé wọ́n jọ.

Àmì tí a gba kì í ṣe ìlérí èso ọgbà fún ìbáṣepọ̀ tàbí kí ó fi orúkọ ẹni tó ní í ṣe aláfarawà, tó ní ìbànújẹ, tàbí tó jẹ́ ẹranko. Ìbáṣepọ̀ ẹ̀sìn rẹ̀ yàtọ̀ láàárín àwọn ẹlẹ́ri. Ní gbogbo àyíká tó yí padà, ẹni lè béèrè ohun tí iṣẹ́ kan nílò, ohun tí àwọn míì lè mọ̀ nípa agbára tuntun, àti bí ìmọ̀lára ṣe tẹ̀lé ànfààní tó wúlò tàbí àfihàn tó fi ìpọnjú àti owó àṣeyọrí pamọ́.

Ìmọ̀ràn pàtó àti ìbéèrè rẹ̀

Nínú ìmọ̀ràn, Ìwòrì Méjì lè yà ìṣẹ̀lẹ̀ kan kúrò nínú ẹ̀sùn pé a ṣe é ní ìdákẹ́jẹ. Ìjà tí a ti pa mọ́ fún un ní àtìlẹ́yìn tí a fi pamọ́ àti ìbáwọ̀n tí kò tíì dájú. Olùṣe ìmọ̀ràn lè béèrè ohun tí ìbáṣepọ̀ tó ń tọ́jú kò tíì fi hàn nínú ìtàn àjọṣepọ̀ láì lo ìtàn náà gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí pé gbogbo ẹni tó ṣàṣeyọrí ti ṣe àṣìṣe. Àmì àdúrà-èso béèrè bí a ṣe kọ́ ẹ̀ka ìpínpọ̀ tuntun nípasẹ̀ ìfarapa pẹ̀lú ìfarapa, kì í ṣe nípasẹ̀ ìtúmọ̀ lẹ́sẹkẹsẹ.

Ìrìn àjò ọ̀run fi ìdí pàtàkì ìmọ̀ràn hàn. Ìfẹ́, ìbànújẹ, àti ìdí pàtàkì jẹ́ ìbáṣepọ̀ tó yàtọ̀, àti ìdáhùn àtijọ́ kì í jẹ́ pé gbogbo ìdáhùn tó tẹ̀lé jẹ́ àfihàn àìlera. Ìkà Hla ń fa ìbéèrè míì: ṣe agbára ẹlẹ́gbẹ́ kan ti yí padà nígbà tí ọ̀rẹ́ rẹ̀ ṣi ń ṣiṣẹ́ ní ìlànà àtijọ́? Ìyàtọ̀ yìí nípa ìbáṣepọ̀ tó ní ìmọ̀, kì í ṣe ìmúlò pé ọ̀rẹ́ arìnrìn àjò ti di ewu.

Àbájáde gidi ṣi ní àyíká ẹ̀sìn àti ìbéèrè rẹ̀. Kò fúnni ní àṣẹ láti sọ pé èso kan ṣoṣo ló yẹ, ìtúmọ̀ ìkà nípa ẹ̀dá, tàbí ẹ̀sùn lórí ẹni tí kò mọ̀. Ìmọ̀ràn lè ṣàlàyé àtìlẹ́yìn, ìbáṣepọ̀ tó yẹ, àti ojúṣe fún agbára tuntun. Ìtóbi rẹ̀ wà nínú fífi ìyàtọ̀ wọ̀nyí pamọ́ ju kí a fi àmì pàtàkì kan ṣe àfihàn ìwà ẹni tàbí ìdájọ́ ìwà rere fún gbogbo ìdáhùn mímọ́ tó ní ipa lọ.

Àwọn ànfààní àti ìpọnjú tó lè wà

Nípa ànfààní, àdúrà tí a pin lè ní fọ́ọ̀mù ohun èlò tó rántí àtúnṣe, àti ìfarapa pẹ̀lú ìfarapa lè ràn àjọṣepọ̀ lọ́wọ́ láti gba ohun tí kò ṣeé lo ní ìbẹ̀rẹ̀. Iṣẹ́ tó nira tún lè fi ìpẹ̀yà ìbáṣepọ̀ mímọ́ hàn. Ìtàn ọ̀run yà agbára tí a ń wá lọ́wọ́ báyìí kúrò nínú èrè míì tí a ti gba tẹ́lẹ̀, tó mú kí ìmọ̀lára jẹ́ kedere ju ìfarapa lọ.

Nípa ìpọnjú, àtìlẹ́yìn tí a fi pamọ́ lè parí nínú ìtàn ẹni tó ṣẹ́gun, ìdánwò àjọṣepọ̀ lè jẹ́ àfihàn àìlera, àti agbára tuntun lè lo ìbáṣepọ̀ tó ṣi ń tọ́jú ìgbàgbọ́ àtijọ́. Ìyípadà Hla tó ní ipa kì í jẹ́ pé jíjẹ náà tàbí ìpè fún jíjẹ ẹran jẹ́ ìwà rere. Àwọn ìyàtọ̀ wọ̀nyí kò fi Ìwòrì Méjì sípò rere tàbí búburú. Ìtẹ́numọ́ gidi ló ń pinnu ipo yẹn. Ìtúmọ̀ ń béèrè ohun tí ń tọ́jú àbájáde àti ẹni tó ń jẹ́ ẹ̀sùn fún àwọn ìpẹ̀yà tí àṣeyọrí tó hàn lè fi pamọ́.

Àpẹẹrẹ ìṣẹ̀lẹ̀ ní ìgbé ayé ojoojúmọ́

Ní àfihàn, ẹgbẹ́ kan ń yìn oṣiṣẹ́ kan fún ìfarapa iṣẹ́ tó nira ní ìkan. Ọ̀rẹ́ rẹ̀ ti ń bójú tó oúnjẹ, iṣẹ́ àtẹ̀lẹwọ́, àti ọkọ̀ alẹ́ lọ́pọ̀ ìgbà. Ìjà tí a ti pa mọ́ béèrè ohun tí ìtàn àjọṣepọ̀ kì í fi hàn. Ní àkókò kan náà, olùsọ̀rọ̀ tó ní ìfẹ́ ni a yàn sípò tó nílò ìtọju pẹ̀lú ìfarapa tí ìfẹ́ kì í fún. Ìbáṣepọ̀ Oorun àti Oṣù yà ìfẹ́ gbajúmọ̀ kúrò nínú agbára tó yẹ fún iṣẹ́ yìí. Ẹgbẹ́ lè mọ̀ àtìlẹ́yìn àti tún ṣe àyẹ̀wò ìpò náà láì sọ pé ẹnikẹ́ni jẹ́ aláìlera tàbí olè. Àpẹẹrẹ àfihàn yìí nípa àwọn àyẹ̀wò ìṣẹ̀lẹ̀ àti ìmọ̀lára tó yẹ; kì í ṣe pé àwọn ọ̀rẹ́ jẹ́ àwọn olùdíje ọ̀run tàbí pé ìdáhùn ẹ̀sìn dájú pé agbára tó yẹ wà fún iṣẹ́ náà.

Àwọn orísun àti àyíká ìtẹ́numọ́

Àwọn ẹlẹ́ri ìtàn méjì àkọ́kọ́

Àwọn apá Pọtugí tí a yàn ní ìṣòro OCR tó lágbára àti ọ̀rọ̀ Yorùbá/Bini. Kò dájú ẹni tí kọọkan jẹ́, nítorí náà kò sí ẹnìkan tí a dá lórí rẹ̀. Àfihàn èso ọgbà àti ìdájọ́ ìjà kì í ṣe ẹ̀rí àfihàn; àwọn ẹ̀rí Aristotle àti àfihàn ẹ̀jẹ̀ kò sí nínú.

Àwọn àfihàn ìtàn ni a ṣe àkótán lọ́tọ̀. Ìrònú nípa ìgbé ayé jẹ́ ìtúmọ̀ àkókò.Bá a ṣe dá àwọn ìtẹ́numọ́ yìí sílẹ̀ ṣàlàyé ọ̀nà orísun tó gbooro àti ìyàtọ̀ láàárín àpilẹ̀kọ ìtọ́kasí àti ìmọ̀ràn ẹni.

Àwọn ẹlẹ́ri míì tí a darukọ

• Osamaro. Apá iṣẹ́ ọ̀run tó dájú fi Oorun, Oṣù, àti Òkùnkùn hàn.

• Bernard Maupoil. Àkọlé Woli Meji Fon tó dájú ni Hla gba ìkà irin.

Kò sí ìtẹ̀jáde tàbí ojú ìwé tó dájú fún àwọn apá tí a kó jọ. Ìtàn ọ̀run àti ẹranko jẹ́ àfihàn ẹ̀sìn, kì í ṣe ìmọ̀ ọ̀run tàbí ẹranko. Ìjẹ ẹran tó lágbára ni a ṣàlàyé láì fi ìmúlò ẹni tàbí ìtọnisọna hàn.

Ìdánimọ̀ ìwé ìtàn

• C. Osamaro Ibie. Ifism: Ìṣẹ́ Pípé Orunmila. Lagos; ìtẹ̀jáde púpọ̀ tó bẹ̀rẹ̀ ní 1986.Ìwé àkọsílẹ̀ ìkànsí ìkàwé. Ìwé àkọsílẹ̀ ìkànsí tó nípa ẹlẹ́ri ìtàn tí a darukọ. Kò tíì dájú ìtẹ̀jáde, àtúnṣe àti ojú ìwé ìtàn tí a gbé kalẹ̀.

• Bernard Maupoil. La Géomancie à l’ancienne Côte des Esclaves. Paris: Institut d’ethnologie, 1943.Ìwé àkọsílẹ̀ ìkànsí ìkàwé. Àyíká ìtàn ìwé fún ẹlẹ́ri Fon Fá; àṣà Fon àti Yorùbá ní àyíká tó yàtọ̀.

Kà ọ̀nà ìtẹ́numọ́ orísun àti àyíká ìmọ̀ ìjìnlẹ̀.

Àwọn ìjápọ̀ ìkànsí ṣe ìdánimọ̀ àwọn iṣẹ́ tí a tẹ̀jáde àti àwọn onkọ̀wé wọn. Wọ́n yàtọ̀ sí ẹ̀rí ìtàn ìṣẹ̀lẹ̀ kọọkan tàbí ẹni tó kọ ọ́. Ìfọkànsìn àkókò àti àkópọ̀ lókè jẹ́ ìtúmọ̀ àtẹ̀jáde. Ìwé onkọ̀wé àti àwọn ìtẹ̀jáde Academy tó wà ní isalẹ fún ìmọ̀ jinlẹ̀; ìjápọ̀ tita wọn yàtọ̀ sí ìtọ́kasí orísun.

Tẹ̀síwájú nínú ẹbí

Ìtẹ̀síwájú tó tẹ̀lé: Ìwòrì Ògbè

Gbogbo ìtẹ̀síwájú Ìwòrì mẹ́rìnlá · Ìtẹ̀síwájú Academy Odù yìí