Ìwé kan lè pa ọ̀rọ̀ tí a sọ ní ọ̀nà pàtó mọ́, mú kí ó dé ọ̀dọ̀ àwọn ènìyàn ní ọ̀nà jíjìn, kí ó sì fún olùkà ní àkókò láti tún padà sí ibi tó ṣòro nínú rẹ̀. Ṣùgbọ́n, fúnra rẹ̀ kò lè tún ṣẹ̀dá ìṣẹ̀lẹ̀ àsọyé náà tàbí ìbáṣepọ̀ tí ènìyàn fi ń kọ́ bí a ṣe ń lóye àti lo ọ̀rọ̀ náà. Kíkà Ifá dáadáa bẹ̀rẹ̀ nípa mímọ̀ àwọn àṣeyọrí méjèèjì: ohun tí ojúewé mú ṣeé ṣe, àti ohun tí ó rọ̀ wá láti wá kọjá rẹ̀.
Èyí ṣe pàtàkì nígbà tí ìwé méjì bá gbé oríṣiríṣi àtúnsọ fún ìtàn kan kalẹ̀, tí àlàyé Gẹ̀ẹ́sì bá dà bí ohun tó rọrùn púpọ̀ ju Yorùbá tó wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ̀ lọ, tàbí tí gbólóhùn kan tó ń tàn ká lórí ayélujára bá ti pàdánù orísun rẹ̀. Ìbéèrè tó wúlò gbọ́dọ̀ ṣe kedere: irú àkọsílẹ̀ wo nìyí, kí ni ó sì lè fi ìdí múlẹ̀?

Ojú ìwé kan ń pa ìpàdé pàtó kan mọ́ pẹ̀lú àṣà ìbílẹ̀
UNESCO ṣàpèjúwe Ifá gẹ́gẹ́ bí àkójọpọ̀ tó gbòòrò, tí a ṣètò sí Odù 256, pẹ̀lú àwọn ẹsẹ tí àwọn oníṣẹ́ rẹ̀ ń gbé láti ìran dé ìran tí wọ́n sì ń kọ ní ohùn ewì. Àpèjúwe rẹ̀ so àkójọpọ̀ ìwé yìí pọ̀ mọ́ ìtàn, èdè, ìgbàgbọ́ àti ìgbésí ayé àwùjọ. Àpèjúwe yìí jẹ́ ìbẹ̀rẹ̀ fún kíkà: àṣàyàn kan tí a tẹ̀ jáde jẹ́ apá kan nínú àkójọpọ̀ àṣà ìtàn ìsọ tí ó tóbi púpọ̀ sí i. Kì í ṣe pé ó parí Odù kan nítorí pé ó wà nínú orí ìwé kan tó ní orúkọ Odù náà. [1]
Ẹ wo ohun tó ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí olùkà ṣí ìwé àkójọpọ̀ kan. Ìwé náà ní ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin. Ojú ìṣàkójọ inú rẹ̀ ń mú kí ó dà bí odidi tó wà ní ìtòlẹ́sẹẹsẹ. Àwọn àkọlé àti nọ́ńbà ń mú kí ó rọrùn láti rí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan. Àwọn wọ̀nyí jẹ́ àṣeyọrí pàtàkì ti iṣẹ́ àtúnṣe ìwé, ṣùgbọ́n pé ìwé ti pé ní ti ara yàtọ̀ sí pé ìmọ̀ ti pé.
Ìyàtọ̀ yìí ní àbájáde tó ṣe kedere lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Ìtàn tí kò sí níbẹ̀ lè wà lóde àṣàyàn tí olóòtú ṣe. Àkọsílẹ̀ kúkúrú kan lè jẹ́ àkótán. Ó ṣeé ṣe kí a ti túmọ̀ àyọkà kan láti inú ìtẹ̀jáde àtijọ́ dípò kí a kọ ọ́ sílẹ̀ láti inú àsọyé. Kí olùkà tó tọ́jú àìsí ohun kan gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí pé kò jẹ́ apá kan nínú Ifá, ó nílò láti mọ ohun tí àkójọpọ̀ náà fẹ́ kó sínú rẹ̀.
Ìṣọ́ra kan náà wúlò fún ọ̀rọ̀ “ìpilẹ̀ṣẹ̀.” Ó lè túmọ̀ sí ọ̀rọ̀ Yorùbá tí a tẹ̀ sí ẹ̀gbẹ́ ìtumọ̀ kan, ìtẹ̀jáde àkọ́kọ́ tó wà lọ́wọ́ olóòtú, tàbí ìtàn kan pàtó tí a gbà sílẹ̀. Ìsọfúnni wọ̀nyí kì í ṣe ohun kan náà. Ìtẹ̀jáde tó bójú mu gbọ́dọ̀ sọ èwo ni ó ń sọ. Olùkà lè béèrè ìbéèrè yẹn láìbéèrè pé kí gbogbo ìtẹ̀jáde yanjú gbogbo ìtàn ohun èlò rẹ̀.
Títẹ̀wé ní ète kan—ó sì ní ojú ìwòye tirẹ̀
Ìyípadà sí títẹ̀ jáde kì í ṣe pé a kàn ń yí ojú tí ọ̀rọ̀ ti ń fara hàn padà. Nínú ìwádìí rẹ̀ “‘Writing’ and ‘Reference’ in Ifá Divination Chants,” Adélékè Adéẹ̀kọ́ jíròrò àyíká iṣẹ́ míṣọ́nnárì tó yí iṣẹ́ E. M. Lijadu ká àti ìdáhùn Bishop C. Phillips ní ọdún 1897. Títẹ̀ àwọn ìtàn Ifá jáde lè jẹ́ ọ̀nà láti ṣe ìfiwéra ìsìn Kristẹni àti ìyípadà sí ìsìn náà, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé a ń jẹ́wọ́ pé wọ́n ní ìjẹ́pàtàkì ọgbọ́n. [2, ojú ìwé 283–285]
Ìtàn yẹn ń dámọ̀ràn àṣà kíkà tó wúlò: wo ọ̀rọ̀ ìṣáájú pẹ̀lú àwọn ìtàn náà. Ta ni ó fẹ́ kí àkójọpọ̀ yìí wà? Ta ni a fẹ́ yí lọ́kàn tàbí kọ́? Kí ni olóòtú rẹ̀ kà sí ohun tó yẹ kí a ṣàlàyé, kí ni a sì rò pé àwọn ènìyàn ti mọ̀ tẹ́lẹ̀?
Àwọn ìbéèrè wọ̀nyí kò béèrè pé kí a kọ orísun sílẹ̀ nítorí pé òǹkọ̀wé rẹ̀ ní àwọn ìdúró kan. Wọ́n ń mú kí a lè gbé àwọn ìdúró wọ̀nyẹn yẹ̀ wò. Ìwé tí a kọ fún ìkọ́ni ìsìn, ìwádìí èdè àti àríyànjiyàn ìfiwéra lè ní ohun èlò tó ṣeyebíye, gbogbo wọn. Olùkà yẹ kí ó lè rí ohun tí ọ̀kọ̀ọ̀kan ń gbìyànjú láti ṣe.
Ìtẹ̀jáde òde òní tí a ṣe lọ́nà ẹlẹ́wà náà ní ojú ìwòye tirẹ̀. Àwọn àkọlé, àpèjúwe, àtòjọ ọ̀rọ̀ àti àyọkà tí a yàn ń darí àfiyèsí. Fún àpẹẹrẹ, orí ìwé tí a pè ní orúkọ ìwà rere kan ń mú kí olùkà bẹ̀rẹ̀ lọ́nà tó yàtọ̀ sí ìwé tí a ṣètò yí ká ẹlẹ́rìí kan tí a dárúkọ. Èyí jẹ́ àkíyèsí nípa bí a ṣe gbé ìwé kalẹ̀, kì í ṣe ìsọ pé ọ̀kan lára àwọn ọ̀nà ìṣètò náà máa ń jẹ́ àṣìṣe. Ìbéèrè náà ni bóyá ìgbékalẹ̀ náà ń ran àwọn olùkà lọ́wọ́ láti lóye ààlà ohun tí wọ́n ń rí.
Jẹ́ kí ọ̀rọ̀ àkọsílẹ̀, ìtumọ̀ àti àlàyé yàtọ̀ sí ara wọn
Àǹfààní pàtàkì kan ti ìtẹ̀jáde èdè méjì ni pé a lè padà láti inú ìtumọ̀ sí èdè tí a túmọ̀ rẹ̀. Bibliothèque nationale de France ṣe àkọsílẹ̀ ìwé Wande Abimbola Oríkì ìṣẹ̀ṣẹ̀ Ifá, tí NOK tẹ̀ jáde ní ọdún 1977, gẹ́gẹ́ bí ìtẹ̀jáde tó ní ọ̀rọ̀ Yorùbá àti ìtumọ̀ Gẹ̀ẹ́sì tó wà ní ojú ìwé tó dojú kọ ọ́. Àkọsílẹ̀ ìkàwé náà tọ́ka sí ipa olùtumọ̀, olóòtú àti ẹni tó kọ ọ̀rọ̀ ìṣáájú. Àkọsílẹ̀ ìwé yìí fi ìṣètò ìtẹ̀jáde náà múlẹ̀; kò fi ọ̀rọ̀ ẹsẹ kọ̀ọ̀kan múlẹ̀. [3]
Àwọn ipa àtúnṣe ìwé ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ wọ̀nyẹn fún olùkà ní àpẹẹrẹ tó wúlò fún àwọn àkọsílẹ̀ tirẹ̀. Jẹ́ kí irú ohun èlò mẹ́ta wọ̀nyí hàn kedere:
| Ohun tí o ń kà | Ohun tí o yẹ kí o béèrè |
|---|---|
| Ọ̀rọ̀ orísun tí a gbé kalẹ̀ | Ìtàn wo tàbí ìtẹ̀jáde àtijọ́ wo ni a tún mú jáde níbí? |
| Ìtumọ̀ | Ta ni ó túmọ̀ rẹ̀, àwọn àlàyé wo sì ni a fi kún un nípa àwọn ìpinnu tó ṣòro? |
| Àlàyé | Níbo ni òǹkọ̀wé ti bẹ̀rẹ̀ sí í túmọ̀, fi wé, tàbí lo àyọkà náà? |
Ìtumọ̀ máa ń béèrè pé kí a ṣe àwọn ìpinnu. Olùkà tí kò mọ Yorùbá ṣì lè kíyè sí bí a ṣe fihàn àwọn ìpinnu wọ̀nyẹn. Ṣé a pa àwọn orúkọ mọ́? Ṣé a túmọ̀ ọ̀rọ̀ kan ní ọ̀nà kan náà ní gbogbo ibi? Ṣé a fi àwọn àlàyé sínú àkíyèsí ìsàlẹ̀ ojú ìwé, àkámọ́, tàbí ìpínrọ̀ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀? Ṣé olóòtú sọ nígbà tí a bá gé apá kan kúrò nínú àyọkà?
Gbólóhùn Gẹ̀ẹ́sì tó rẹwà lè sọ àríyànjiyàn kan di mímọ̀ kedere, síbẹ̀ kí ó má ṣàlàyé ìbáṣepọ̀ ọ̀rọ̀ kan. Ìtumọ̀ tó tẹ̀ lé ọ̀rọ̀ kọ̀ọ̀kan gan-an lè pa ìsopọ̀ tó hàn mọ́, ṣùgbọ́n kí ó dùn bí ọ̀rọ̀ àìrọ́ra. Bẹ́ẹ̀ ni ìṣàn ọ̀rọ̀ tàbí àìrọ́ra rẹ̀ kò dá ìbéèrè ìṣòtítọ́ sílẹ̀. Ohun tó lè ràn wá lọ́wọ́ ni àlàyé nípa ìpinnu náà: ohun tí a pa mọ́, ohun tó nílò àlàyé, àti ibi tí àìdánilójú ṣì wà.
Ààlà yìí túbọ̀ ṣe pàtàkì nígbà tí a bá tún fa ọ̀rọ̀ kan yọ. Àlàyé olóòtú lè di apá kan ìtàn díẹ̀díẹ̀, bí ẹni pé ó jẹ́ apá kan ọ̀rọ̀ tí a ti ń sọ láti ìrandíran. Ní ìlànà, ọ̀nà láti dènà ìdàrúdàpọ̀ yìí rọrùn: pa ìyàtọ̀ náà mọ́ nígbà tí o bá ń kọ àkọsílẹ̀ àti nígbà tí o bá ń pín àyọkà kan. Sọ pé àtúnsọ ni àtúnsọ. Jẹ́ kí ẹni tó ṣàlàyé ní ìyìn fún ìtumọ̀ rẹ̀, láì sọ ìtumọ̀ náà di ọ̀rọ̀ àṣà àìlórúkọ.
Ó yẹ kí a ṣàyẹ̀wò ìyàtọ̀ kí a tó dájọ́
Fojú inú wò ó pé o rí ìtàn méjì tí a tẹ̀ jáde, tí ó dà bí ẹni pé wọ́n jọra, ṣùgbọ́n ọ̀kan kúrú sí èkejì, àwọn ìparí wọn ní èdè Gẹ̀ẹ́sì sì yàtọ̀. Èyí jẹ́ ìṣòro ìkàwé àròsọ, kì í ṣe ìtàn Ifá tuntun tí a ṣẹ̀ṣẹ̀ pèsè. Kí o tó yan èyí tó tọ́, kọ́kọ́ mọ ohun tí a ń fi wé ara wọn gan-an.
Ṣé a túmọ̀ àwọn ọ̀rọ̀ méjèèjì láti Yorùbá? Ṣé ọ̀kan jẹ́ àtúnsọ èkejì? Ṣé a sọ pé àwọn olùsọ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ni wọ́n? Ṣé ọ̀kan fi ìbẹ̀rẹ̀ tàbí ìparí sílẹ̀? Ṣé àwọn ẹ̀dà náà ń ṣàpèjúwe àyíká ìsìn kan náà? Bí a kò bá rí ìdáhùn sí àwọn ìbéèrè wọ̀nyí, ìfiwéra náà kò tíì pé.
Àpilẹ̀kọ Adéẹ̀kọ́ ṣe àyẹ̀wò ìbáṣepọ̀ láàárín àwọn àmì ìṣẹ̀dá, àwọn ìtàn àti ìtumọ̀. Ìtúpalẹ̀ rẹ̀ tako ìrònú rírọrùn pé mímọ àmì kan túmọ̀ sí pé ọ̀rọ̀ kan ṣoṣo tí ó ṣe àlàyé ara rẹ̀ ni yóò jáde. [2] Fún ẹni tó ń ka ìwé, àbájáde rẹ̀ ni pé kí a má ṣe ka àkọlé tí a mọ̀ sí ẹ̀rí tó péye pé àwọn àyọkà méjì gbọ́dọ̀ jọ bọ́ọ̀dù kan náà.
Èyí kò túmọ̀ sí pé gbogbo ìyàtọ̀ jẹ́ àyípadà tó bófin mu. Ìlà tí ó sọnù, àmì tí ó bàjẹ́ tàbí àṣìṣe orúkọ lè jẹ́ àṣìṣe ìkọ̀wé ẹ̀dà tàbí ìṣelọ́pọ̀. Bí a bá ń pe gbogbo nǹkan ní “ìyàtọ̀,” iṣẹ́ àtúnṣe pẹ̀lú ìṣọ́ra kò ní ṣeé ṣe. Iṣẹ́ náà ni láti ya ìtàn àfidípò tí a ti kọ sílẹ̀ sọ́tọ̀ kúrò lọ́wọ́ ìṣòro dídàkọ, àti láti ya àwọn méjèèjì sọ́tọ̀ kúrò lọ́wọ́ àìdánilójú tí a kò tíì lè yanjú.
Pa ẹ̀rí náà mọ́ bó ṣe rí nígbà tí o bá ń ṣàyẹ̀wò. Kọ orúkọ ìwé, ẹ̀dà àti ojú-ewé sílẹ̀. Bí o bá ń fi àwọn ẹ̀dà oní-nọ́ńbà wé ara wọn, padà sí àwòrán ojú-ewé bí ó bá wà; ọ̀rọ̀ tí a yọ jáde lè má pa ìtẹ̀wé mọ́ bó ṣe rí. Bí olùkọ́ tàbí olóòtú bá ṣàlàyé ìyàtọ̀ kan, pa ààlà ohun tí àlàyé náà kan mọ́. “Èyí ni ọ̀nà tí a fi ń kọ́ àyọkà yìí níbí” jẹ́ àkọsílẹ̀ tó wúlò ju ẹ̀sùn tí kò ní ẹ̀rí nípa gbogbo àwùjọ lọ.
Ìwé àkọsílẹ̀ òǹkàwé lè pa àwọn ìyàtọ̀ tó sọnù mọ́
Àkọsílẹ̀ orísun kékeré kan sábà máa ń ṣe púpọ̀ sí i fún òye ju ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀rọ̀ àyọkà tí kò ní orísun tí a sọ lọ. Fún àyọkà kọ̀ọ̀kan tó yẹ kí a tún padà sí, kọ àkọlé àti ẹ̀dà, ojú-ewé tàbí apá tó dúró ṣinṣin, èdè, olùtumọ̀, àti orísun ìtàn èyíkéyìí tí a dárúkọ sílẹ̀. Fi àyíká ìsìn tàbí agbègbè kún un kìkì níbi tí orísun náà ti sọ ọ́ ní tòótọ́.
Lẹ́yìn náà, ya ohun tí àyọkà náà sọ sọ́tọ̀ kúrò lọ́wọ́ ohun tí ó mú kí o ronú. Ìwé àkọsílẹ̀ tó wúlò lè ní àyọkà kúkúrú kan pẹ̀lú ìtọ́kasí pàtó, àtúnsọ ní ọ̀rọ̀ tìrẹ, àti ìbéèrè fún ìwádìí síwájú. Ìbéèrè náà lè wà láìsí ìdáhùn. Fífi í sílẹ̀ láìdáhùn jẹ́ òtítọ́ ju fífi àlàyé tó ṣeé gbàgbọ́ láti inú ìrántí kún àkọsílẹ̀ náà lọ.
Èyí tún mú kí ìfiwéra túbọ̀ wúlò. Dípò kí o kó àwọn gbólóhùn tó dà bí ẹni pé wọ́n tako ara wọn jọ, o lè rí bóyá ìtakora tó hàn wà nínú ọ̀rọ̀, ìtumọ̀, àlàyé tàbí lílò. Nígbà míì, àwọn ọ̀rọ̀ náà ń dáhùn ìbéèrè ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Nígbà míì, àìfohùnṣọ̀kan gidi wà tó yẹ kí a pa mọ́. Èyíkéyìí lára àwọn àbájáde wọ̀nyí ní ìwífún tó pọ̀ ju dídà àwọn àyọkà pọ̀ títí àìfohùnṣọ̀kan yóò fi pòórá lọ.
Fún ìjíròrò tó sún mọ́ ọn nípa ìlọsíwájú ìtàn nínú ẹsẹ kan, wo Kíkà Ẹsẹ Ifá: Orúkọ, Ìtàn Ìtẹ̀síwájú, àti Àyíká. Ìbéèrè tó wà níwájú wa nípa ohun tí ẹ̀dà kan jẹ́ kí a mọ̀ nípa ọ̀rọ̀ tí a ń kà. Ìtumọ̀ ìtàn bẹ̀rẹ̀ lórí ìpìlẹ̀ tó lágbára sí i nígbà tí àkọsílẹ̀ náà bá ṣe kedere.
Wíwọlé sí ọ̀rọ̀ àkọsílẹ̀ àti kíkọ́ ẹ̀kọ́ lọ́dọ̀ ẹnìkan jẹ́ àṣeyọrí méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀
Ìwé ní àwọn àǹfààní pàtó. Olùkà lè dúró díẹ̀ láìdá ẹnikẹ́ni dúró, fi àwọn àyọkà tí yóò ṣòro láti rántí wé ara wọn, kí ó sì padà sí ojú-ewé kan náà lẹ́yìn ọ̀pọ̀ ọdún. Àtòjọ àkọlé tó dára lè jẹ́ kí ìsopọ̀ àìròtẹ́lẹ̀ hàn gbangba. Ìtumọ̀ lè bẹ̀rẹ̀ ìbáṣepọ̀ jíjinlẹ̀ pẹ̀lú ohun èlò tí ì bá ti máa wà ní àìlèṣeé dé.
Kíkọ́ ẹ̀kọ́ lọ́wọ́ ẹni tó ní ìmọ̀ ń fúnni ní àǹfààní mìíràn: ìbéèrè kan lè rí ìdáhùn tó bá ohun tí akẹ́kọ̀ọ́ kò lóye mu. Olùkọ́ lè gbọ́ bí a ṣe pe ọ̀rọ̀ kan, béèrè lọ́wọ́ akẹ́kọ̀ọ́ ohun tí ó rò pé àyọkà kan túmọ̀ sí, tàbí ṣàlàyé ìdí tí gbólóhùn gbogbogbòò kò fi yanju ọ̀ràn pàtó kan. Àlàyé tí a tẹ̀ jáde lè ṣáájú àwọn ìbéèrè kan, ṣùgbọ́n kò lè mọ èwo ni òǹkàwé tó wà níwájú rẹ̀ nílò láti béèrè.
A tún lè rí ìbáṣepọ̀ láàárín ṣíṣe àkọsílẹ̀ àti kíkọ́ni nínú iṣẹ́ ìpamọ́ àṣà ìtàn Ifá ti UNESCO ní ìgbà àtijọ́. Àpèjúwe rẹ̀ so kíkó ohun èlò jọ àti mímú àkọsílẹ̀ sunwọ̀n sí i pọ̀ mọ́ fífi ìmọ̀ ránṣẹ́ láàárín ìran àti láàárín àwọn ẹlẹgbẹ́ nípasẹ̀ ilé-ẹ̀kọ́ kan. Èyí jẹ́ àkọsílẹ̀ iṣẹ́ kan, kì í ṣe ẹ̀rí nípa bí ilé-ẹ̀kọ́ kankan ṣe ń ṣiṣẹ́ lọ́wọ́lọ́wọ́. Iye rẹ̀ níbí ni pé ìpamọ́ àti kíkọ́ni jọ wà nínú ète tí a sọ. [4]
Àwọn òǹkàwé kò nílò láti fojú kéré ìwé kí wọ́n tó lè bọ̀wọ̀ fún ìbáṣepọ̀ yẹn. Wọ́n lè lo ìwé láti múra àwọn ìbéèrè tó dára sí i sílẹ̀. Ọ̀rọ̀ wo ni kò dájú? Àlàyé wo ló dà bí ẹni pé ó gbára lé àkókò kan tí ẹ̀dà náà kò ṣàpèjúwe? Kí ni a ní láti gbọ́ dípò kí a fa ìpinnu yọ láti inú ọ̀nà tí a kọ ọ́ sí èdè Gẹ̀ẹ́sì?
Ìwádìí tó jọ mọ́ ọn Àyàngalú: Ohùn Gángan àti Àwọn Èèyàn Tó Kọ́ Láti Gbọ́ń tọ́ sí agbára fífetí sílẹ̀ pẹ̀lú ọgbọ́n láti ojú ìwòye àṣà mìíràn. Ó fúnni ní ojú ìwòye àfikún lórí iṣẹ́ tí ó so ìró tàbí ohun kan tí ó wà nílẹ̀ pọ̀ mọ́ òye olùgbọ́ tó fetí sílẹ̀.
Kíkà káàkiri àwọn àṣà ìbílẹ̀ béèrè fún ìlà àfikún nínú àkọsílẹ̀
Olùkà tí ó ń sọ èdè Gẹ̀ẹ́sì lè bá àwọn ohun èlò Ifá Yorùbá pàdé lẹ́gbẹ̀ẹ́ àwọn ìtẹ̀jáde Lucumí ti Kúbà àti àwọn ìwádìí Candomblé ti Brazil. Orúkọ kan tí wọ́n jọ ní tàbí ìbáṣepọ̀ ẹ̀sìn kan tí a lè dá mọ̀ jẹ́ ìdí láti ṣèwádìí síwájú. Ṣùgbọ́n kò tó láti fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé àwọn ọ̀rọ̀ méjì ní ète, àṣẹ tàbí àyíká kan náà.
Nítorí ìdí yẹn, kọ ohun tí orísun kan pè ara rẹ̀ sílẹ̀. Jẹ́ kí àwọn orúkọ àti oyè agbègbè hàn gbangba nígbà tí o bá ń tọ́ka sí i. Bí ìtẹ̀jáde kan bá túmọ̀ iṣẹ́ àtijọ́, ya èdè ẹ̀dà náà sọ́tọ̀ kúrò ní ibi tí ohun èlò tí ó gbé kalẹ̀ ti wá. Ọ̀rọ̀ ní èdè Pọ́túgì kì í fi ìpilẹ̀ṣẹ̀ Brazil múlẹ̀ nítorí pé ó wà ní èdè Pọ́túgì.
Ìwọ̀nyí ni ìlànà ìsọrí orísun. Wọ́n jẹ́ kí ìfiwéra dúró ṣinṣin lórí ohun pàtó: òǹkọ̀wé yìí, ẹ̀dà yìí, ìtàn yìí, àyíká yìí. Wọ́n tún fi ààyè sílẹ̀ fún àwọn ìbáṣepọ̀ tí ó yẹ kí a ṣe ìwádìí tó jinlẹ̀ sí i. Ìṣọ́ra nípa ohun tí a sọ kò dín àṣà náà kù. Ó mú kí àwọn ohun tí ìjíròrò dá lé lórí túbọ̀ rọrùn láti rí.
Padà sí ojú ìwé náà pẹ̀lú ìbéèrè tó dára jù
Ní ìparí àkókò kíkà kan, gbìyànjú láti béèrè ohun tí ìwé náà ti jẹ́ kí o ṣàkíyèsí. Bóyá ìyàtọ̀ láàárín ìtàn àti àlàyé rẹ̀ ti ṣe kedere. Bóyá àkọsílẹ̀ orísun kan ti tọ́ka sí ìtumọ̀ kan tó yẹ kí a ṣàyẹ̀wò. Bóyá ohun tó wúlò jù lọ ni ìbéèrè kan tí o lè béèrè lọ́wọ́ olùkọ́ báyìí, láìbéèrè lọ́wọ́ wọn pé kí wọ́n tún ọ̀rọ̀ àyọkà aláìlórúkọ kan gbogbo kọ́ láti ìbẹ̀rẹ̀.
Ojú ìwé náà ti ṣe iṣẹ́ tó ṣe pàtàkì nínú ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ọ̀ràn wọ̀nyí. Ó ti mú kí fífetí sílẹ̀ dáadáa jẹ́ ohun tí a lè tún ṣe. Ohun tó ṣe pàtàkì lẹ́yìn náà ni bí olùkà ṣe ń mú ìfiyèsí yẹn lọ sínú ìfiwéra, ìjíròrò àti ẹ̀kọ́ síwájú.
Ẹ̀dà kan ń jèrè ìgbẹ́kẹ̀lé nípa fífi àwọn ìpinnu rẹ̀ hàn kedere. Olùkà sì dáhùn sí ìṣọ́ra yẹn nípa mímú ìpilẹ̀ṣẹ̀ àti ààlà ọ̀rọ̀ náà hàn gbangba. Èyí jẹ́ ọ̀nà kan tí ìwé fi lè gba ipò rẹ̀ nínú àṣà alààyè: gẹ́gẹ́ bí ohun tí ó péye tó láti padà sí i, tí ó sì ṣí sílẹ̀ tó láti tọ́ni lọ rékọjá ara rẹ̀.
Tẹ̀síwájú láti ṣàwárí Ifá, Òrìṣà àti iṣẹ́ ìtumọ̀ nínú DAILY IFÁ ìwé ìròyìn.
Àwọn orísun àti àkọsílẹ̀ ìwé kíkà
- UNESCO,“Ètò ìṣẹ̀ṣẹ̀ Ifá”. Àkótán ilé-iṣẹ́ tí a lò fún àkójọpọ̀, àyíká ìṣírò àti ìfiránṣẹ́.
- Adélékè Adéẹ̀kọ́, “‘Kíkọ̀wé’ àti ‘Ìtọ́kasí’ nínú Àwọn Orin Ìṣẹ̀ṣẹ̀ Ifá”, Àṣà Ẹnu 25/2 (2010), 283–303. Ìjíròrò tó ṣe pàtàkì nípa ìtàn títẹ̀wé àti ìbáṣepọ̀ àwọn àmì pẹ̀lú àwọn ìtàn; àwọn ẹ̀tọ́ nípa ìtàn níbí ni a sọ pé ó wá láti inú ìwádìí yìí.
- Bibliothèque nationale de France, àkọsílẹ̀ kátálọ́ọ̀gù fún Oríkì ìṣẹ̀ṣẹ̀ Ifá, tí Wande Abimbola túmọ̀ tí ó sì ṣàtúnṣe, pẹ̀lú ọ̀rọ̀ ìṣáájú, NOK, 1977. A lò ó fún ìsọfúnni nípa ìwé nìkan àti ètò fífi ọ̀rọ̀ méjèèjì sí ojú ìwé kọjú sí ara wọn; kò sí ẹsẹ̀ orin láti inú ìwé yìí tí a tún ṣe tàbí tí a sọ pé a ti ṣàyẹ̀wò rẹ̀ níbí.
- UNESCO,“Ìtọ́jú Ètò Ìṣẹ̀ṣẹ̀ Ifá”. Àpèjúwe iṣẹ́ ìtàn tó so àkọsílẹ̀ pọ̀ mọ́ ìkọ́ni.
Àwọn ọ̀nà kíkà àti ìfiwéra àròsọ tó wà lókè jẹ́ àbá àwọn olóòtú. A kò gbé wọn kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí òfin ìpilẹ̀ṣẹ̀ tó kan gbogbo ènìyàn, ẹsẹ̀ tuntun tí a túmọ̀, tàbí ìròyìn ìrírí ara ẹni ti òǹkọ̀wé.
