Ògbè Òwónrín: Ààbò, paṣipaarọ́ agbára, àti ojúṣe fún agbára

Ògbè Òwónrín jẹ́ Odù amúlò nínú àkójọpọ̀ 256 Odù Ifá. Àkàrà àìlera kan gba ọ̀nà ààbò, ó sì yí i padà sí ìṣàkóso; ọba kan pàdé ìbéèrè ìdààmú Eṣu fún ẹja tó níyelori, lẹ́yìn náà ó rí ìṣòkan àtúnṣe. Àwọn ìtàn wọ̀nyí fi agbára sínú àwọn paṣipaarọ́ tí kò rọrùn tàbí tí kò dájú pé ó dára. Àtòkọ ìbẹ̀rẹ̀ àmì náà rántí ìkà àkàrà àti ẹja omi tútù Eṣu, tó fún un ní ìdí tó dájú fún àwọn àkóónú ìtàn méjèèjì.

Ìbéèrè kan láti mú lọ nípasẹ̀ ìkọ́ yìí: Kí ni ń dá àṣẹ tí a gba fún ààbò dúró kí ó má bà á di ọ̀nà ìbànújẹ fún àwọn mìíràn?

Níbi tí Odù yìí ti wà

Ògbè Òwónrín wà nínú Ìdílé Ògbè nínú àtẹ̀jáde ìkọ́ yìí ní Ilé-ẹ̀kọ́ yìí. Ó jẹ́ Odù amúlò, tó yàtọ̀ sí Òwónrín Ògbè. Àtòkọ rẹ̀ ṣe pàtàkì. Ìtọ́́sọ́nà rẹ̀ jẹ́ nípasẹ̀ àwọn ìtàn tirẹ̀, kì í ṣe nípasẹ̀ fífi àpejuwe méjì àgbà ti àwọn àmì pàtàkì pọ̀.

Àwọn Òrìṣà pàtàkì àti àwọn ìbáṣepọ̀ mímọ́

Àwọn àwòrán tó wà ní isalẹ ni a yàn fún ipa wọn nínú àwọn àkọsílẹ̀ tí a jíròrò níbí. Wọ́n ń pèsè ọ̀nà ìtẹ̀síwájú tó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àṣà náà.

• Obàtálá. Ó fún àkàrà aláìlera ní ìkà rẹ̀ nígbà tí ó fi hàn gbangba pé kó má lo ó ju àṣẹ tó fún un lọ; ìjà tó tẹ̀síwájú wá láti inú ìkìlọ̀ tí ẹni tó gba ìkà náà kọ.

• Èṣù. Ó bà á jẹ́ nílé ọba Alákèsí, ó sì ṣe ìpinnu fún ẹja biajaca tó wà nínú adágún náà, lẹ́yìn náà ó so paṣipaarọ́ náà pọ̀ mọ́ ìtẹ̀síwájú ọba àti ọlá rẹ̀.

Ìwádìí onkọ̀wé tó tẹ̀síwájú: The Myths and Revelations of Odù Ògbè Òwónrín ṣe àtúnyẹ̀wò àmì yìí ní ìwé pẹ̀lú. Àwọn àkọsílẹ̀ ìtàn tí a jogún tí a jíròrò níbí ní àwọn ẹlẹ́rìí àti àyíká ìsìn wọn.

Àwọn àló pàtàkì àti itumọ̀ wọn

Ìkà àkàrà láìsí ìdènà

Àkàrà tó ń rẹ̀ àti tó ní ìbànújẹ béèrè fún ààbò lọ́wọ́ Ọbatala. A fún un ní ìkà àti ìkìlọ̀ láti má bà á jẹ́, ṣùgbọ́n lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ó kọlu àwọn ẹranko mìíràn. Wọ́n kọ́kọ́ fẹ́ ṣe ìpinnu, ṣùgbọ́n ó kọ. Àwọn ẹranko jọ ní ìpinnu, wọ́n sì dá àkàrà dúró, ṣùgbọ́n ìkà rẹ̀ parí nípa fífi ara rẹ̀ jẹ. Ìtàn náà yí padà láti ìbànújẹ sí ìkìlọ̀ nípa ìlò agbára tuntun tí a gba.

Ìtàn náà yàtọ̀ ìbéèrè tó tọ́ fún ààbò kúrò ní ẹ̀tọ́ láìdènà láti ṣe ipalara. Ìpinnu pàtàkì rẹ̀ ni ànfàní ìpinnu tí a kọ: àwọn ẹranko fẹ́ ṣe ìpinnu kí wọ́n tó yí àkàrà ká. Ìparí ìkà ara jẹ́ àló ìsìn, kì í ṣe ẹ̀rí ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì; agbára ìtúpalẹ̀ rẹ̀ wà nínú ìkìlọ̀ láti kọ láti gba àṣẹ lẹ́yìn tí a ti fún ní agbára.

Àyíká ìtàn: Ìtàn tí a fi orúkọ Cuba lé lórí nínú àwọn àkọsílẹ̀ tí a jíròrò níbí; kò sí onkọ̀wé tàbí ìtàn ìtẹ̀jáde tó dájú.

Adágún ọba tó níyelori

Alákèsí nífẹ̀ẹ́ ẹja tó wà nínú adágún rẹ̀. Lẹ́yìn ìmọ̀ràn tí kò tẹ̀lé, Eṣu wọlé ọba, ó sì dá iná àti ẹ̀sùn ìparun owó. Àwọn ènìyàn ṣe ìpinnu ìsanwó. Eṣu béèrè fún biajaca adágún dipo ìsanwó àtẹ̀yìnwá, ọba sì gba. Ìtàn náà parí pẹ̀lú ìṣòwò àti ọlá tó pọ̀ síi fún Alákèsí.

Ìfarapa Eṣu fi hàn pé ìfẹ́ pọ̀ síi nípasẹ̀ ìdààmú, ṣùgbọ́n paṣipaarọ́ náà tún mú ìbéèrè ìdààmú wá: ìbéèrè náà tẹ̀lé ìfarapa tí Eṣu fúnra rẹ̀ fa. Ìtúpalẹ̀ pẹ̀lú dájú pé ìṣòro yìí wà, kì í ṣe ìfọkànsìn àìlera. Àwòrán pàtàkì ni pé adágún aládani ọba di ohun tí a ń ṣe ìpinnu lórí lẹ́yìn ìfarapa ilé ọba rẹ̀.

Àyíká ìtàn: Ìtàn tí a fi orúkọ Cuba lé lórí nínú àwọn àkọsílẹ̀ tí a jíròrò níbí; kò sí onkọ̀wé tàbí ìtàn ìtẹ̀jáde tó dájú.

Ìdákẹ́jẹ Cocoyam yí ìrìn àjò padà

Ọ̀pọ̀ ọ̀gbìn ń pèsè láti rìn láti ọ̀run dé ayé, wọ́n sì gba ìmọ̀ràn nípa àkókò. Cocoyam fi ọbẹ rẹ̀ sílẹ̀, àwọn mìíràn sì pa ọbẹ wọn mọ́. Ní ọ̀nà, àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ yára gé igi ìtẹ́wọ́gbà, wọ́n sì kọ láti fún Cocoyam ní ọbẹ. Eṣu fa ìjà rẹ̀ láti gba ọbẹ, torí náà ó bẹ̀rẹ̀ lẹ́yìn tí òwúrọ̀ ti kọjá. Nígbà yẹn, àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ pàdé Ikú ní ààlà, wọ́n sì kú pẹ̀lú àwọn ọ̀nà wọn. Cocoyam dé lẹ́yìn tí ewu ti lọ. Ìtàn náà sọ ìyàtọ̀ ìkó ọ̀gbìn àti ìrìn àjò wọn, ó tún fi orúkọ àlàyé fún ẹni tó yè.

Ìtàn náà mú àìlera hàn gẹ́gẹ́ bí ààbò, ṣùgbọ́n kò jẹ́ kí ìrírí náà dà bí ìbùkún nígbà tí ó ń ṣẹlẹ̀. Cocoyam kọ́ ìrànlọ́wọ́, ó ń jà fúnra rẹ̀, kò sì mọ̀ ewu ààlà. Ìrànlọ́wọ́ Eṣu kì í ṣe ìrànwọ́ tó hàn gbangba: ó dá iṣẹ́ náà dúró láti yí àkókò rẹ̀ padà. Ìyẹn kò túmọ̀ sí pé gbogbo ìdákẹ́jẹ jẹ́ ìbùkún tàbí pé gbogbo ìdènà olùrànlọ́wọ́ jẹ́ rere. Orísun náà fúnni ní ànfàní àyẹ̀wò àtọkànwá níbi tí ewu ti hàn lẹ́yìn.

Ìkìlọ̀ àwọn ẹlẹgbẹ́ náà tún fi ìmọ̀ràn ìtẹ́wọ́gbà hàn: nítorí pé Cocoyam kò ní ọbẹ mọ́, wọ́n rántí pé kò ní ẹ̀tọ́ sí tiwọn. Ìdájọ́ wọn jẹ́ ìṣe ní àyíká wọn, ṣùgbọ́n kò mọ gbogbo àyíká. Àfíwọ̀n ìkó yẹ kí ó jẹ́ àlàyé àló, orúkọ náà kò yẹ kí ó di ìtàn ìtúpalẹ̀. Ìyàtọ̀ tó wúlò wà láàárín ìdájọ́ ìṣẹ̀lẹ̀ kan àti ìmọ̀ ìrìn àjò tí kò fi gbogbo àyíká hàn ní àkókò kan.

Ẹlẹ́rìí ìtàn àti àyíká: Ìkójọpọ̀ tí a sọ fún Osamaro Iyamu Ibie; àló ìkó ọ̀gbìn Yorùbá/Bini.

Ìtàn tí epo tí a tú yí ẹ̀sùn àjọṣepọ̀ padà

Ogbe-Owonrin lọ sí ìjo, níbi tí ìròyìn epo pálmù tí a jí ṣe ìdánimọ̀ ọkùnrin tó ní awọ̀ pẹlẹbẹ. Ó jẹ́ ẹni kan ṣoṣo tó bá àpẹẹrẹ náà mu, ó sì lọ nígbà tí ìbànújẹ ń yí i ká. Eṣu tú epo ní àgbègbè ọ̀nà lẹ́yìn rẹ̀. Àwọn tó ń lé e sọ ìṣẹ̀lẹ̀ tuntun náà di ẹ̀rí pé àwọn ọmọ ló tú epo náà, wọ́n sì kọ ẹ̀sùn náà. Nílé, olùjo náà yí àpẹrẹ rẹ̀ padà, tí ìṣẹ̀lẹ̀ náà ṣi ń nípa lórí rẹ̀. Ìtàn náà so ìgbàlà pọ̀ mọ́ ìbáṣepọ̀ ìsìn àtijọ́, ó sì fi ìmọ̀ràn tó ní ààbò kún un. Ìtàn tó dájú kò dá ìjìyà tàbí jíjẹ epo náà lórí, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìlépa lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ parí.

Àwọn tó ń lé e lọ láti inú ìdájọ́ àìtó kan lọ sí omiiran. Àpẹrẹ tí ènìyàn kan ṣoṣo ní bá a mu di ẹ̀rí tó dájú, lẹ́yìn náà epo tí a tú di àlàyé pipe láì mọ ẹni tó tú àti ìdí tí ó fi tú. Eṣu dáàbò bo ẹni náà nípasẹ̀ ìṣàkóso ẹ̀rí, kì í ṣe nípasẹ̀ ìwádìí tó ṣíṣé. Ìyàtọ̀ yìí ṣe pàtàkì nítorí pé ìbáṣepọ̀ tó fẹ́ràn àti ìtàn àjọṣepọ̀ tó péye kì í ṣe ohun kan náà. Àpẹrẹ olùjo náà tún pa ipa ẹ̀sùn náà mọ́ lẹ́yìn tí àwọn mìíràn ti dáwọ́ lé e lọ.

Ìtàn náà kò yẹ kí ó di ẹ̀sùn pé awọ̀ ara ń sọ ìbànújẹ, ìwà pẹ̀lú tàbí àrùn, tàbí kí a fi ìdènà rẹ̀ lé àwọn onkawe lónìí. Ìtúpalẹ̀ pẹ̀lú lè ṣàwárí ẹrù àìdájọ́ tó wà lórí ẹni tó bá àpẹẹrẹ rọrùn mu, bí ìgbà tí àwọn ènìyàn ṣe àfihàn ẹ̀sùn ṣe yarayara, àti ìṣòro ìmọ̀lára ààbò lẹ́yìn tí ẹ̀sùn parí láì mọ̀ pé ìdájọ́ àtijọ́ jẹ́ aṣìṣe.

Ẹlẹ́rìí ìtàn àti àyíká: Ìkójọpọ̀ tí a sọ fún Osamaro Iyamu Ibie; àkọsílẹ̀ Yorùbá/Bini nípa ìjo àti ẹ̀sùn jíjẹ.

Ohun tí a bí nínú Odù yìí

“A bí” lè túmọ̀ sí ìbáṣepọ̀ ìbẹ̀rẹ̀ àṣà tó dájú tàbí ohun tí ó yọ láti inú ìtàn: agbára, ìbáṣepọ̀, ìṣe tàbí àtòjọ ìgbésí ayé. Àwọn ìtumọ̀ tí a fa láti inú ìtàn ni a fi orúkọ sílẹ̀ ní isalẹ, kí ìpìlẹ̀ wọn lè hàn gbangba.

Ìkà àkàrà fún ààbò

Ìbáṣepọ̀ orísun àṣà tí a yàn.

Àtòkọ náà darukọ ẹ̀bùn Ọbatala fún àkàrà ní ìkà àti òògùn. Ìtàn náà mú kí ẹ̀bùn náà ní ìpinnu, torí náà ìbáṣepọ̀ náà nípa ojúṣe fún ààbò tó bá jẹ́ ìmúlò ohun ìjà tó lágbára.

Eṣu àti biajaca

Ìbáṣepọ̀ orísun àṣà tí a yàn.

Àtòkọ náà tọ́ka sí ẹja omi tútù Cuba tó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú Elegba. Ìtàn ilé ọba tó wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ̀ fún ìbáṣepọ̀ àgbègbè yìí ní àkóónú ìtàn; kò yẹ kí a fi kálẹ̀ sí gbogbo àṣà Eṣu.

Ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ìwọn ìgbésí ayé

Àwọn ìbéèrè wọ̀nyí mú àwọn ìtàn tí a yàn wá sí ìgbésí ayé òní. Wọ́n jẹ́ ìpè fún ìtúpalẹ̀ àti ìkọ́.

Ìṣẹ́ àti àwọn ohun èlò

Adágún Alákèsí jẹ́ aṣáájú ohun èlò tó ní ìṣàkóso ẹni kọọkan lórí rẹ̀. Paṣipaarọ́ ẹja yí ìtumọ̀ rẹ̀ padà láti inú ohun ìní aládani sí apá ìbáṣepọ̀ tó tóbi jùlọ. Ìtàn náà fi àfiyèsí sí ìdájọ́ ìdájọ́ ìṣòwò náà sílẹ̀.

Ronú: Kí ni ń mú kí ìpinnu ohun èlò jẹ́ ìdájọ́ tó dára?

Ìbáṣepọ̀ àti ìdílé

Àkàrà gba ìrànlọ́wọ́ ṣùgbọ́n ó dáhùn sí àwọn mìíràn pẹ̀lú ìbànújẹ. Ìbáṣepọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú àwùjọ ń buru sí i bí agbára ààbò rẹ̀ ṣe ń pọ̀ síi. Gbigba ìrànlọ́wọ́ ń dá ìbéèrè kan dúró nípa bí ẹni tó gba ṣe ń bá àwọn tí kò ní agbára tó pọ̀ ṣe.

Ronú: Báwo ni àwọn mìíràn ṣe ń rí agbára tuntun rẹ?

Ìwà àti ìgbésí ayé inú

Ayọ̀ àkàrà nínú fífi ẹ̀rù kún àwọn mìíràn di pàtàkì ju ìfẹ́ rẹ̀ láti dá ìbànújẹ dúró lọ. Àyípadà yìí jẹ́ kókó àti pé ó hàn gbangba nínú ìtàn. Ó ń ṣe ìmúlò láti ronú nípa ìgbà tí ìdààmú kúrò nínú ìbànújẹ di ìfẹ́ láti tún un ṣe.

Ronú:Ṣé ìdáàbòbò ti di ìfẹ́ tí a ní láti bẹ̀rù?

Àjọṣe àti ojúṣe

Àwọn ẹranko ní ìbẹ̀rẹ̀ ń fún ní ìpinnu àjọṣe, tí ń fi hàn pé ìṣe àjọpọ̀ lè ní ààlà tí a dá sílẹ̀ kí ìjà má bà a. Ìṣẹ̀lẹ̀ ilé ọba náà tún fún àwọn àgbàlagbà ní ipa ìbáṣepọ̀. Gbogbo ìtàn méjèèjì ń pe àkíyèsí sí àwọn ilé-ìṣè tó ń darí àárín agbára tó kún àti ààbò tí gbogbo ènìyàn ní pẹ̀lú.

Ronú:Ta ni ó lè dá ààlà tó dájú sílẹ̀?

Ìtẹ́numọ́ jinlẹ̀ sí ìbáṣepọ̀ mímọ́

Èṣù rántí ìbáṣepọ̀ kọjá ewu tí a kò rí

Ìpèsè àkọ́kọ́ ti Ẹ̀kọ́ àgbàdo ń dá ìbáṣepọ̀ tó ń lọ lọwọ̀ tí Èṣù ń bọ́wọ̀ fún nípasẹ̀ ìdákẹ́jẹ tí arìnàkò kò tí ì mọ̀. Ìfarapa náà wà lára ayé ẹ̀mí ìtàn náà: ó yí padà nígbà tí ọ̀gbìn bá dé ààlà tí Ikú wà. Nínú ìtàn ìjo, ìbáṣepọ̀ àtijọ́ pẹ̀lú Èṣù tún di ààbò ní àgbègbè ìpàdé. Èyí yàtọ̀ sí ìdáhùn àtijọ́ pé gbogbo ìdènà ní anfàní tí a fi pamọ́. Àwọn ìtàn náà sọ ìpèsè tí a rántí, agbára tí a darukọ, àti ewu pàtó. Ẹ̀bùn àkàrà láti ọ̀dọ̀ Ọbatala àti ìpinnu Alákèsí pẹ̀lú Èṣù fi àwọn irú ojúṣe ẹ̀mí míì hàn, tí ń fi hàn ìdí tí agbára tí a fún tàbí àbájáde tó dára ṣe pàtàkì láti túmọ̀ nípasẹ̀ ìbáṣepọ̀ tó ń gbé e.

Agbára ààbò kò pinnu bí a ṣe máa lò ó

Ẹ̀kùn ń gba ìkànsí fún ààbò, ó sì yí i padà sí ìbànújẹ. Ẹni tí a ń lé ní ìjo gba ìdákẹ́jẹ ààbò tí kò dá ìtàn náà dúró. Àwọn ẹlẹgbẹ́ Ẹ̀kọ́ àgbàdo ní ọbẹ tó wúlò ṣùgbọ́n kò lè mọ bí wọ́n ṣe máa lò ọ́ lòdì sí wọn. Nípasẹ̀ àwọn ohun tó yàtọ̀ yìí, ìní agbára kò jẹ́ ìtàn ààbò tàbí ìdájọ́ tó pé. Orísun ń ṣe àfihàn ìdí, àkókò, àti ìtúmọ̀ gẹ́gẹ́ bí ohun pàtàkì. Ìtẹ́numọ́ ìwádìí lè yà àfọwọ́kọ kúrò nínú àbájáde láì sọ pé àwọn irinṣẹ́ tàbí ìrànlọ́wọ́ jẹ́ ohun tí kò dájú. Ìbéèrè ni pé ìbáṣepọ̀ àti àwọn àyíká tó yí agbára ká ni ń yí agbára padà sí ìtọju, ìṣàkóso, ìfarahàn, tàbí ìbálẹ̀.

Ìparí àjọṣepọ̀ fi àwọn ìpẹ̀yà aládàáni sílẹ̀

Ìpinnu Alákèsí parí ní ìṣòkan, ìpinnu ẹ̀kùn tí kò ṣàṣeyọrí parí ní ikú, àwọn ènìyàn sì kọ́ láti tẹ̀síwájú nípa epo pẹ̀lú ẹni tí a fi ẹ̀sùn kàn ní ìjo tí ó sì yí àpẹrẹ rẹ̀ padà. Kì í ṣe pé gbogbo ìparí wọ̀nyí dájú pé wọ́n tún ṣe àtúnṣe nítorí pé ìtàn náà dáwọ́ dúró. Ẹ̀kọ́ àgbàdo náà tún yá láàyè láì ṣe àtúnṣe ìkùnà àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ láti ràn lọ́wọ́. Ìtàn mẹ́rin náà ń pe àkíyèsí sí ohun tí àbájáde jẹ́ àti ohun tí ó kù níta àfihàn. Ìmọ̀ràn àjọṣepọ̀, ìdákẹ́jẹ ìlépa, àti ìyè ààyè jẹ́ àwọn àyípadà gidi, ṣùgbọ́n kì í ṣe pé wọ́n dájú pé ìdájọ́ tó pé, ìmúlòkànlé, tàbí ìbáṣepọ̀ tó tún dájú láàárín gbogbo àwọn tó wà nínú ìjà.

Àwọn ìbéèrè tó ń jinlẹ̀ ìmọ̀

Ṣé ìyè ààyè Ẹ̀kọ́ àgbàdo túmọ̀ sí pé a gbọ́dọ̀ máa kí ìdákẹ́jẹ káàkiri?

Ìtàn náà fún olùkà ní ìmọ̀ tí Ẹ̀kọ́ àgbàdo kò ní: ìpẹ̀yà tó léwu ti kọjá níbi tó dé. Ìtàn pàtó yìí gba àfiyèsí pé ìdákẹ́jẹ lè ní ìtumọ̀ tó yàtọ̀. Kò lè dá àṣẹ àgbáyé pé ìdènà jẹ́ wúlò tàbí pé ìwà tó burú jẹ́ ìpinnu àìmọ̀. Ìtẹ́numọ́ àkókò yìí ń béèrè bóyá àkókò yí ànfàní padà àti ohun tí a mọ̀ nípa àwọn àyíká tó wà níwájú. Ó tún fi ìkùnà àwọn ẹlẹgbẹ́ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìwà tó yẹ kí a ṣe àyẹ̀wò lọ́tọ̀. Ìyè ààyè kò jẹ́ kí ìwà wọn dájú tàbí kí ìtàn ìdájọ́ wọn nípa ẹtọ́ Ẹ̀kọ́ àgbàdo tó pé.

Ṣé epo ní àgbègbè ìpàdé dá àdúrà ẹlẹsẹ̀ náà dúró?

Ìlépa parí, ṣùgbọ́n àwọn tó ń lé kò ṣe ìwádìí tó dájú ohun tó ṣẹlẹ̀ sí epo àkọ́kọ́. Wọ́n gba àlàyé àtúnṣe tí ìfarapa kan ṣe tí wọ́n kò mọ̀. Ìyàtọ̀ láàárín ìbálẹ̀ àti ìdájọ́ tó pé ń ṣàlàyé ìdí tí alákóso fi ní ipa lẹ́yìn náà. Ìtúmọ̀ àkókò lè béèrè ohun tí ẹni tí a fi ẹ̀sùn kàn nílò ju pé kí àwọn ènìyàn máa nífẹ̀ẹ́ mọ́. Àwọn ẹ̀tọ́ orí àti àìlera tó tẹ̀lé kò yẹ kí a gba. Ìṣòro pàtàkì ni bí àpẹrẹ tó rọrùn ṣe di ìdájọ́ àjọṣepọ̀ àti bí ẹ̀rí tó kéré ṣe lè yí ìdájọ́ padà.

Kí ni àwọn àfikún wọ̀nyí fi kún ju ìtàn ẹ̀kùn àti ilé ọba lọ?

Ìtàn méjì àkọ́kọ́ ń sọ nípa lílo agbára tí a ní àti ìpinnu ìbànújẹ lẹ́yìn ìfarapa. Àwọn àfikún ń yí àkókò àti ìdájọ́ àlàyé padà. Ẹ̀kọ́ àgbàdo kò rí ìdí tí ìdènà fi ṣe pàtàkì, àwọn tó ń lé sì rántí pé wọ́n lè mọ epo tí wọ́n kò mọ̀. Gbogbo ìtàn mẹ́rin ń béèrè bí agbára ṣe ń ṣiṣẹ́ nípasẹ̀ ohun tí a kò mọ̀, kì í ṣe nípasẹ̀ agbára tó hàn. Ìwádìí yìí gbọ́dọ̀ jẹ́ pàtó: àwọn orísun fi hàn oríṣìíríṣìí ìfarapa àti owó tó yàtọ̀. Kò dájú pé gbogbo ìdènà tàbí ìgbàgbé tó hàn ní àfihàn ìpinnu tí a fi pamọ́.

Ohun tí ìtàn mẹ́rin náà fi hàn pọ̀

Àwọn ìtàn tuntun tí a sọ fún Ibie ń fa àwọn àlàyé Cuba àtijọ́ sílẹ̀ nípa yíyí ibi ìṣòro padà. Ẹ̀kùn ń lò ohun ìjà tó hàn; Alákèsí ń ṣe ìpinnu lẹ́yìn ìpẹ̀yà ilé ọba tó hàn. Ẹ̀kọ́ àgbàdo ń dojú kọ ìdákẹ́jẹ tí kò hàn títí tí ààlà yóò fi kọjá. Ẹlẹsẹ̀ ń dojú kọ ẹ̀sùn tí a yanju nípasẹ̀ àfihàn tí a ṣe tó dà bí ẹni pé ó dájú fún àwọn ènìyàn. Ìtàn mẹ́rin náà yà agbára, ìpinnu, àkókò, àti ẹ̀rí sílẹ̀, kì í ṣe pé wọ́n jẹ́ ìfihàn kan ṣoṣo ti àyípadà.

Ìpò Èṣù yàtọ̀ pátápátá: olùfún tàbí aláìlera, alákópa tàbí alààbò, àti aṣáájú ìtúmọ̀ tí àwọn míì máa ń ṣe àṣìṣe gẹ́gẹ́ bí òtítọ́. Kò sí àfihàn kankan tó dájú nípa Èṣù ní gbogbo àgbáyé. Ìfọwọ́ṣọ̀kan wọn ń ṣe àfihàn ohun tí ìparí tó dára ń dájú, ta ni ó mọ bí a ṣe ṣe é, àti ẹnì kan tí ó ní ìbànújẹ tàbí ìpadàjẹ tí kò wà nínú àbájáde àjọṣepọ̀.

Ìgbé ayé pẹ̀lú Odù yìí

Ìyè tó ń lọ tàbí ìbáṣepọ̀ ìbẹ̀rẹ̀

Fún ẹni tí ìyè tàbí Odù ìbẹ̀rẹ̀ rẹ̀ jẹ́ Ògbè Òwónrín, lílo agbára lè ní ìtúnṣe pẹ̀lú bí àyíká ṣe ń yí padà. Ẹ̀kùn bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìfẹ́ ààbò tó tọ́, ṣùgbọ́n ó kọ ìpinnu tí a fún nígbà tí ó bá ní ohun ìjà. Adágún ọba wọ̀lé sí ìpinnu lẹ́yìn tí Èṣù fa ìdààmú, tí ń fi ìṣàkóso sílẹ̀ nínú ìpinnu tó hàn. Àwọn àfihàn wọ̀nyí jẹ́ kó ṣòro láti béèrè bóyá àbájáde jẹ́ rere. Ó yẹ kí a tún wo bí àwọn yànjú ẹni mìíràn ṣe ní àìlera ní ọ̀nà.

Ìdákẹ́jẹ Ẹ̀kọ́ àgbàdo àti ìbálẹ̀ ẹlẹsẹ̀ ń ṣe ìṣòro ìtàn tó hàn. Ìdènà yí àkókò irinàjò padà nínú ìtàn kan; ẹ̀rí tí a ṣe àtúnṣe parí ìlépa láì mọ ohun tó ṣẹlẹ̀ sí epo tí ó sọnù nínú ìtàn mìíràn. Ẹni náà lè ní láti yà ìtùnú lẹ́sẹkẹsẹ kúrò nínú ìmọ̀ tó pé, àti ìmúlòkànlé tó wúlò kúrò nínú ìmọ̀ pé gbogbo ìdènà jẹ́ rere.

Ìpò ẹ̀sìn Èṣù yàtọ̀ ní gbogbo ìtàn wọ̀nyí, ó sì gbọ́dọ̀ ṣòro níbi tí ìṣe náà ṣòro. Àmi tí a gba kò túmọ̀ sí pé ẹni náà dájú pé yóò ní ìjà tàbí pé ó ní àṣẹ láti ṣàkóso lẹ́yìn ìbànújẹ àtijọ́. Ìdàgbàsókè pẹ̀lú àkókò lè jẹ́ ìmúlòkànlé láti jẹ́ ẹni tó dájú nígbà tí ó bá ní ààbò, agbára, tàbí ìtùnú tuntun. Ìbéèrè ni pé kí ni ààlà tó jẹ́ kí agbára lè mú ìyè bá a ju ẹni tó ní agbára lọ.

Ìbáṣepọ̀ pàtó àti ìbéèrè rẹ̀

Nínú ìbáṣepọ̀, Ògbè Òwónrín lè fojú kọ ìyàtọ̀ láàárín ààbò àti ìbáyọ̀ tí kò ní ààlà. Ìpinnu tí ẹ̀kùn kọ́ jẹ́ àfihàn pàtó: ìfẹ́ ààbò kò dájú ohun tí a lè ṣe lẹ́yìn tí ààbò bá pọ̀ síi. Ìbéèrè tó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìsanwó lè ní ìyàtọ̀ míì, nítorí pé ìdájọ́ ọba wá lẹ́yìn ìfarapa tí ẹni tó ń bẹ ẹ̀bẹ̀ fa. Ìpinnu tí a ṣe nígbà ìdààmú kò lè jẹ́ pé ó jẹ́ ìfẹ́ ọ̀fẹ́ nítorí pé ìparí rẹ̀ dára.

Àwọn ẹlẹ́ri míì ń béèrè ohun tí olùkànsí lè mọ̀ gan-an. Ẹ̀kọ́ àgbàdo kò rí ewu tí ìdákẹ́jẹ rẹ̀ yà kúrò; àwọn tó ń lé ẹlẹsẹ̀ kọ́ ẹ̀sùn kan tí kò ní ẹ̀rí sí ẹ̀sùn míì. Olùṣe ìbáṣepọ̀ lè yà ìdákẹ́jẹ ní àkókò àìmọ̀, ìdáhùn sí ewu tó yára, àti ìtúnṣe ẹ̀sùn àjọṣepọ̀. Ìṣe wọ̀nyí yàtọ̀, ìmọ̀ràn kan kò lè ṣiṣẹ́ fún gbogbo wọn.

Àbájáde gidi jẹ́ ti ìbéèrè ìbáṣepọ̀ àti ìtàn ẹ̀sìn. Kò dájú pé àpẹrẹ ẹni kan jẹ́ kó jẹ́ ibi tí a máa lé e, pé gbogbo ìdákẹ́jẹ jẹ́ ààbò ọ̀run, tàbí pé Èṣù ń fọwọ́sí ìlànà arìnàkò. Ìtúmọ̀ gbọ́dọ̀ jẹ́ kí ìpẹ̀yà epo tí kò dájú àti ìpinnu ilé ọba tó ní ìṣàkóso hàn gbangba. Ìbálẹ̀ àkókò, ìdákẹ́jẹ tó wúlò, àti ìpinnu tó pé kọọkan ní ìdájọ́ tirẹ̀.

Àwọn ànfàní àti ìṣòro tó lè wáyé

Nípa rere, ààbò tí a ní lè jẹ́ pé ó ní ààlà nípasẹ̀ ìpinnu, ìdákẹ́jẹ tó ń ṣe ìṣòro lè fi àyè sílẹ̀ láti mọ àwọn àyíká tí ìyára kò ní fi hàn. Ìtùnú lè di àkókò ìfarapa ju ẹ̀rí agbára lọ. Ìpinnu ẹ̀sìn nínú ìtàn lè ṣí ààbò tàbí ìṣòkan tuntun ṣùgbọ́n kó tún pe ojúṣe fún bí àyípadà ṣe ṣẹlẹ̀. Ẹni lè kọ́ láti ní ìfẹ́ ààbò láì fi gbogbo ìdènà sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí ìkà.

Nípa ìṣòro, ẹni tó ní àìlera tẹ́lẹ̀ lè yí agbára padà sí ìbànújẹ, ìfarapa lè di ohun tí a fi ń ṣe ìpinnu, àti àwọn ènìyàn lè dá àlàyé tó rọrùn dúró gẹ́gẹ́ bí òtítọ́. Àpẹrẹ ẹlẹsẹ̀ tó yí àpẹrẹ rẹ̀ padà fi hàn pé ìlépa tó parí lè fi ìbànújẹ sílẹ̀. Kò sí ohun tó sọ pé àpẹẹrẹ yìí jẹ́ ìṣòro nípa ara rẹ̀. Iré àti àwọn àyíká tó yàtọ̀ jẹ́ ìtúmọ̀ pàtó; àwọn ìtàn yà ìparí ewu lẹ́sẹkẹsẹ kúrò nínú ìfarapa, ìmúlòkànlé, àti ìmọ̀ àjọṣepọ̀ tó dájú.

Àpẹẹrẹ ìṣẹ̀lẹ̀ nínú ìgbé ayé ojoojúmọ́

Ní àpẹẹrẹ, ẹgbẹ́ àwọn olùgbé kékeré ní ìdájọ́ ọ̀fíìsì lẹ́yìn ọdún púpọ̀ tí a kọ́ wọn sílẹ̀. Alákóso rẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lé ẹnikẹ́ni tó bá béèrè ìpinnu rẹ̀ kúrò, tí ó sọ pé ìfarapa tẹ́lẹ̀ jẹ́ kókó fún ìfarapa. Ìyípadà ẹ̀kùn láti ààbò sí ìṣàkóso fi àyípadà hàn. Nígbà tí ìtúnṣe tí ó pé tí ó pé ń pẹ́, ó sọ pé ìdákẹ́jẹ náà ní anfàní tí wọ́n kò tí ì mọ̀. Ìmúlòkànlé àtọkànwá Ẹ̀kọ́ àgbàdo kò jẹ́ kí ìdájọ́ yìí dájú. Àwọn ọmọ ẹgbẹ́ lè pa ààbò àjọṣepọ̀ tuntun wọn mọ́ nígbà tí wọ́n ń béèrè ìpinnu tó ṣíṣé àti ìmọ̀ tó wúlò nípa ìdákẹ́jẹ. Ìṣẹ̀lẹ̀ tí a ṣe àfihàn yìí yà agbára tí a ní lọ́wọ́ kúrò nínú àṣẹ àìlódì. Ó jẹ́ ìtúmọ̀ àpẹẹrẹ, kì í ṣe ẹ̀rí pé ìjà kan ní ìdí ẹ̀mí tàbí àbájáde tó ti ṣètò.

Àwọn orísun àti àyíká ìtẹ́numọ́

Àwọn ẹlẹ́ri ìtàn méjì àkọ́kọ́

Àwọn ìtàn tí a yàn tí a fi Cuba mọ́ ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àkójọ orísun wọn. Ìṣẹ̀lẹ̀ ẹ̀kùn jẹ́ àló, kò yẹ kí a fi hàn gẹ́gẹ́ bí ìtàn ìmọ̀ ẹ̀dá. Iná Èṣù wà nínú ìtàn gẹ́gẹ́ bí ìṣe ìdààmú, láì sọ pé gbogbo ìtàn Èṣù ní ìfarahàn yìí.

Àwọn àfihàn ìtàn ni a ṣe àkótán lọ́tọ̀. Ìtẹ́numọ́ ìyè jẹ́ ìtúmọ̀ àkókò.Bá a ṣe dá àwọn ìtẹ́numọ́ àtọkànwá yìí sílẹ̀ ń ṣàlàyé ọ̀nà orísun tó gbooro àti ìyàtọ̀ láàárín àpilẹ̀kọ àtọkànwá àti ìtẹnumọ́ ẹni kọọkan.

Àwọn ẹlẹ́ri míì tí a darukọ

• Osamaro Iyamu Ibie.Àwọn akọlé tó ṣàfihàn ìṣẹ̀lẹ̀ irinàjò ọ̀gbìn àti ìjo/epo pẹ̀lú àlàyé Yorùbá/Bíní nínú ìtàn ọ̀gbìn tí a yàn.

Orúkọ àti àlàyé ikore jẹ́ ìtàn, kì í ṣe ìtàn ìtàn-ọrọ tàbí ìmọ̀ ọgbìn tó dájú. Ìtàn ìjo ní àwọn àfihàn àpẹrẹ awọ, ìyípadà ara, àti àwọn ìlànà tí a kò gba. Ìtọ́kasí orísun wà ní agbègbè, ṣùgbọ́n àtẹ̀jáde tó pé kò tí ì jẹ́rìí.

Ìdánimọ̀ ìwé ìtàn

• C. Osamaro Ibie. Ifism: Ìṣẹ́ Pípé ti Orunmila. Lagos; ìtẹ̀jáde púpọ̀ tó bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1986.Ìwé àkọsílẹ̀ ìkànsí ìkàwé. Ìwé àkọsílẹ̀ ìkànsí tó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ẹlẹ́ri ìtàn tí a darukọ. Ìtẹ̀jáde pàtó, àtẹ̀jáde àti ojúewé ìtàn tí a gbé kalẹ̀ kò tí ì jẹ́rìí lọ́tọ̀.

Kà ọ̀nà ìtẹ́numọ́ orísun àti àyíká ìmọ̀ ìjìnlẹ̀.

Àwọn ìjápọ̀ àkọsílẹ̀ ń tọ́ka sí àwọn iṣẹ́ tí a tẹ̀jáde àti àwọn onkọ̀wé wọn. Wọ́n yàtọ̀ sí ẹ̀rí ìtàn kọọkan tàbí ìtọ́kasí. Àfihàn àkókò àti ìṣọ̀kan lókè jẹ́ ìtúmọ̀ olùkọ́wé. Ìwé onkọ̀wé àti àwọn ìtẹ́wọ́gbà Academy ní isalẹ fún ìmọ̀ jinlẹ̀; àwọn ìjápọ̀ tita wọn yàtọ̀ sí àwọn ìtọ́kasí orísun.

Tẹ̀síwájú nínú ẹbí

Ìtẹ́numọ́ tẹ́lẹ̀: Ògbè Ìròsùn · Ìtẹ́numọ́ tó tẹ̀lé: Ògbè Òbàrà

Gbogbo ìtẹ́numọ́ Ògbè mẹ́rìnlá · Ìwọ̀n ìtẹ́numọ́ Odù yìí nínú Academy