Ògbè Ìròsùn: Ìmọ̀ tí a fi pamọ́, ìtọ́jú òbí, àti ìwọ̀n àṣẹ tó ń jà

Ògbè Ìròsùn jẹ́ Odù amúlòpọ̀ nínú àkójọpọ̀ 256 Ifá. Àwọn àló tí a yàn sọ̀kan nípa bàbá tí a gba padà lára ẹja ńlá àti ìyá tí ń kó ìmọ̀ ọgbìn láti dáàbò bo ìbẹ̀rẹ̀ ọmọ rẹ. Méjèèjì nípa ìtọ́jú tí a fi hàn nípasẹ̀ àwárí, iṣẹ́, àti ìwọ̀n sí àwọn ohun amọ̀ja. Kò jẹ́ ìyàsímímọ́ ìfẹ́ òbí pẹ̀lú ìmọ̀lára pẹ̀lú: ìpamọ́, ìmúlò, àti ìbáṣepọ̀ ń fa ìṣòro sí ìrànlọ́wọ́ tí a fún. Òtítọ́ àti irọ̀ ni a fi hàn ní àtòjọ ìbẹ̀rẹ̀ àpẹẹrẹ yìí.

Ìbéèrè kan láti mú lọ nípasẹ̀ ìkọ́ yìí: Àwọn ojúṣe wo ló wáyé nígbà tí a bá ní ìdílé tí ìmọ̀ tí ẹlòmíràn ní ló ń dá lórí?

Níbi tí Odù yìí ti wà

Ògbè Ìròsùn wà nínú Ẹbí Ògbè nínú àtẹ̀jáde ìkọ́ yìí ní Ilé-ẹ̀kọ́ yìí. Ó jẹ́ Odù amúlòpọ̀, tó yàtọ̀ sí Ìròsùn Ògbè. Àtòjọ rẹ̀ ṣe pàtàkì. Ìtọ́́nisọ́nà rẹ̀ ni a ń tọ́pa nípasẹ̀ àwọn àló tirẹ̀, kì í ṣe nípasẹ̀ fífi àpejuwe méjì àkọ́kọ́ pọ̀ jọ.

Àwọn Òrìṣà pàtàkì àti àwọn ìbáṣepọ̀ mímọ́

Àwọn àwòrán tó wà lókè ni a yàn fún ipa wọn nínú àwọn àkọsílẹ̀ tí a jíròrò níbí. Wọ́n ń pèsè ọ̀nà ìtẹ̀síwájú tó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àṣà náà.

• Yemọja. Ó ń wá ìbẹ̀rẹ̀ fún ọmọ rẹ, ó ní ìmọ̀ ìṣèpọ̀ ọgbìn Orisha Oko, ó sì lò àbájáde ọ̀gbìn tó dára jù lọ láti bá Olofin ṣe ìbáṣepọ̀.

• Òrìṣà Òkò. Ó ń ṣàkóso ìmọ̀ ọgbìn ìyámù tí Olofin ń wá; ìmúlò ìmọ̀ yìí láti ọwọ́ Yemaya yí ìbáṣepọ̀ wọn padà àti agbára ìbáṣepọ̀ rẹ̀.

Ìwádìí onkọ̀wé tó tẹ̀síwájú: The Myths and Revelations of Odù Ògbè Ìrosùn ń ṣe àtúnyẹ̀wò àmì yìí ní ìwé pẹ̀lú. Àwọn àkọsílẹ̀ ìtàn tí a jogún tí a jíròrò níbí ní àwọn ẹlẹ́ri àti àyíká ẹ̀sìn tí wọ́n dá lórí.

Àwọn àló pàtàkì àti itumọ̀ wọn

Bàbá inú ẹja ńlá

Bameli, awó tí a ṣe àpèjúwe pé ó ní ojú kan ṣoṣo, parí nígbà tí ó ń rìnàjò lọ sí òkun, ẹja ńlá sì jẹ́ e. Ọmọ rẹ̀ ń wá a, ó bá àwọn amọ̀ràn míì sọ̀rọ̀, ó sì ra ẹja ńlá kan lọ́wọ́ agbẹ́ ẹja. Nígbà tí wọ́n ṣí ẹja náà, wọ́n rí bàbá rẹ̀. Ìpàdé náà mú ìṣòro míì wá nípa ibi, nígbà tí ọmọ náà ti bẹ̀rẹ̀ sí í gba ipò bàbá rẹ̀ tó sọnù.

Ìwá àwárí náà mú kí ìtẹ̀síwájú ìdílé dá lórí ìsapẹẹrẹ àti ìmọ̀pọ̀ àjọṣe. Ìpadà jẹ́ ju ìrí ẹni tí ó sọnù lọ: bàbá àti ọmọ gbọ́dọ̀ fara mọ́ àwọn àyípadà tó ṣẹlẹ̀ nígbà tí kò sí. Ìtàn ẹja ńlá aláìlòótọ́ gbọ́dọ̀ jẹ́ àwòrán àló, ṣùgbọ́n ìbéèrè àwùjọ jẹ́ bí ìtọ́jú àti ìtẹ̀síwájú ṣe lè bá ara wọn lọ nígbà tí àgbàlagbà bá padà sí ilé tí ó yàtọ̀.

Àyíká àló: Àló tí a fi orúkọ Cuba ṣe nínú àwọn àkọsílẹ̀ tí a jíròrò níbí; kò sí onkọ̀wé tàbí ìtàn ìtẹ̀jáde tó dá lórí ara rẹ̀.

Ìyámù tí a fi ránṣẹ́ fún ìbẹ̀rẹ̀

Yemaya bẹ̀ Olofin pé kó jẹ́ kí ọmọ rẹ̀ bẹ̀rẹ̀, wọ́n kọ́. Nígbà tí ó mọ̀ pé Orisha Oko ni ń pèsè ìyámù fún Olofin, ó gba ìmọ̀ ọgbìn rẹ̀ nípasẹ̀ ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú rẹ̀. Lẹ́yìn náà, ó gbin ọ̀gbìn tó dára jù lọ, ó sì padà pẹ̀lú ìpèsè kan. Ọ̀ja tó dára jù yí ìdáhùn Olofin padà, ó sì gba ìpèsè ìbẹ̀rẹ̀ ọmọ rẹ̀.

Ìfarapa ìyá ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìwọ̀n àṣẹ ẹ̀sìn àti ìmọ̀ ọgbìn tó yàtọ̀. Ìtàn náà mú kí ìṣètò oúnjẹ di agbára ìbáṣepọ̀, ṣùgbọ́n ìtàn ìmúlò ìmọ̀ náà ní ìtanràn àti ìbáṣepọ̀ tó fọ. Ìtàn tó dára lè fi ìfẹ́ láti ràn ọmọ lọ́wọ́ kún ojú àwọn owó tí a fi ẹlòmíràn ṣe nípasẹ̀ ìbáṣepọ̀ yẹn.

Àyíká àló: Àló tí a fi orúkọ Cuba ṣe nínú àwọn àkọsílẹ̀ tí a jíròrò níbí; kò sí onkọ̀wé tàbí ìtàn ìtẹ̀jáde tó dá lórí ara rẹ̀.

Àmì àṣẹ tí a gba padà nípasẹ̀ àwọn olùrànlọ́wọ́ tí a kọ́kọ́ foju kọ́

Ọlọ́run fún Orunmila ní àmì àṣẹ kan, ó sì ní kí ó dá a padà ní ààbò. Osonyin, tó ní ìwọ̀n sí ilé rẹ̀, ń ji àmì náà pẹ̀lú àwọn alátakò rẹ̀. Wọ́n fi pamọ́ níbẹ̀ lẹ́yìn ilé ìdáná, lẹ́yìn ìdọ̀tí, àti ní odò. Àwọn ẹyẹ ṣàwárí ibi tí a fi pamọ́ kọ́kọ́; ìmọ̀ ọmọ-ẹ̀kọ́ mú kí wọ́n rí i lẹ́ẹ̀kejì; ìmọ̀ rẹ̀ lẹ́yìn náà tọ́ka sí rira kan tó ṣí ẹja tó ní àmì náà. Ìkànsí àjọṣe tó kẹhin dáàbò bo àmì náà kí wọ́n má bà á ji lẹ́ẹ̀kan síi kí ìpàdé tó yá. Orunmila dá àmì náà padà ní àṣeyọrí, ẹni tó fún un sì jẹ́ kí àṣẹ náà péye. Ìtọju rẹ̀ dá lórí ilé, àwọn ẹranko, ìmọ̀ ọmọ-ẹ̀kọ́, àti ìmúlòpọ̀ àjọṣe.

Àmì náà ń jẹ́ kí àṣẹ jẹ́ aláìlera torí pé a lè yọ ọ́ kúrò lórí ara ẹni tó ní í. Jíjẹ́ ji àmì náà kò túmọ̀ sí pé Orunmila kò ní ọgbọ́n, ṣùgbọ́n gbogbo ìmúlòpọ̀ àtúnpadà fi hàn pé ọlá àwùjọ kò lè ṣe láì ní ìmúlòpọ̀ ìmúlò àti ìrànlọ́wọ́. Ẹni tó kéré jù lọ nípa ipa jẹ́ pàtàkì jùlọ: àwọn amọ̀ràn àgbà ń jẹ́ kí ó sọ̀rọ̀, ìmọ̀ rẹ̀ sì ń tọ́ka àwárí lẹ́ẹ̀mejì. Ìṣẹ̀lẹ̀ odò mú kí ìmọ̀ jẹ́ agbára láti mọ àyíká tó ní ìpele, kì í ṣe láti tún orúkọ sọ tàbí béèrè ìgbọràn.

Ṣùgbọ́n ìlérí ìtẹ̀síwájú àṣẹ pẹ̀lú àkókò kò gbọ́dọ̀ tọju àwọn àyíká tí àṣẹ náà fi wà. Ó jẹ́ pé àwọn míì ṣiṣẹ́ fún un, pẹ̀lú ìyàwó tó rí ohun tí àwọn ẹyẹ fi hàn. Ìtàn náà tún fi ẹnìkan tó wà nínú ilé tó ní ìgbọràn hàn gẹ́gẹ́ bí ẹni tó ṣe ìtanràn. Ìtúmọ̀ pẹ̀lú ìtẹ́lọ́run lè ṣàwárí ìtọju, ìwọ̀n, àti ojúṣe àjọṣe láì yí ìbáṣepọ̀ tó sún mọ́ra sí ìdí ìbànújẹ́ tàbí kí ó ṣe gbogbo olùrànlọ́wọ́ bí ẹni tó dàbí olórí tí wọ́n ń ṣe ìtìlẹ́yìn fún.

Ẹlẹ́ri àló àti àyíká: Ìkójọpọ̀ tí a fi orúkọ Osamaro Iyamu Ibie ṣe; àló náà ní àwọn ọ̀rọ̀ Yorùbá àti Bini.

Sùúrù yà àwọn alejo tó fẹ́ràn lọ kúrò ní àwọn tó ń bá wọn lọ ní ìbànújẹ́

Ìfẹ́ Ogbe-Irosun sí àwọn talákà ń fa ìbànújẹ́ àwọn ọ̀tá ọ̀run. Wọ́n pinnu láti fa a padà pẹ̀lú àwọn alejo tó fẹ́ràn: owó pẹ̀lú Ikú, ìyàwó tó ń bọ̀ lẹ́yìn Ríru, àti àwọn ọmọ pẹ̀lú Gbèsè. Sùúrù, tó jẹ́ pé wọ́n ní kí ó dín in kù, dipo bẹ́ẹ̀ ó darapọ̀ mọ́ ìdáàbòbò rẹ̀ torí ìfẹ́ tó ti fi hàn tẹ́lẹ̀. Àwọn ìkìlọ̀ jí i nígbà tí àwọn alejo dé. Ó kọ àwọn ìṣọ̀kan tó ń fa ìbànújẹ́ yẹn láì kọ àwọn ẹ̀bùn náà. Àwọn alejo tó fẹ́ràn náà lé àwọn tó ń bá wọn lọ ní ìbànújẹ́ lẹ́nu, wọ́n sì padà lọ láì bá wọn lọ, wọ́n sì gbé pẹ̀lú Sùúrù. Ìṣòro ńlá wáyé nígbà tí ìṣòwò bá mú àjọyọ̀ ìdúpẹ́ fún àwọn olùrànlọ́wọ́ àti àwọn olùdáàbòbò tó ràn án lọ́wọ́.

Ìyàtọ̀ pàtàkì wà láàárín ohun tí a fẹ́ àti àwọn ọ̀nà tí wọ́n fi ń wá a. Ìyàlẹ́nu, ìkùnà, àti ìfẹ́ ọmọ mú kí àwọn ìpèsè náà dájú, torí náà ìkórìíra ní owó ń jẹ́ owó, kò sì lè jẹ́ pé a fẹ́ rere ju ìdánwò lọ. Sùúrù jẹ́ ìyànjú tó ń jẹ́ kí a rí ẹni tó ń bá a lọ tí ìṣúra kò ní fi hàn. Ìtàn náà tún yí ìmọ̀ àwọn alátakò padà pé ìfarapa kì í ṣe pé kó jẹ́ pé ènìyàn máa rẹ̀. Níbi yìí, ànímọ́ tí a fi hàn yí ìbáṣepọ̀ padà ní ìbáṣepọ̀ tó ti wà tẹ́lẹ̀.

Ṣùgbọ́n, àwọn tó ń bá a lọ kò gbọ́dọ̀ di ìtúmọ̀ gidi fún àìlera, gbèsè, tàbí ìdílé. Kò yẹ kí ìmúlò àwọn ìyàwó ọkùnrin tó tẹ̀síwájú jẹ́ àwòrán àgbáyé fún ìtẹ̀síwájú. Ìwádìí tó dájú jùlọ ni pé ṣe ẹnikan lè kọ́ ìpèsè tó ń fa ìbànújẹ́ lọ nígbà tí ó ń tọju ìfẹ́ tó wà nílẹ̀, àti pé ṣe ìtẹ̀síwájú lè rántí ìfẹ́ tó wà kí ìtẹ̀síwájú tó dé.

Ẹlẹ́ri àló àti àyíká: Ìkójọpọ̀ tí a fi orúkọ Osamaro Iyamu Ibie ṣe; àló tí a fi Yorùbá/Bini ṣe àfihàn.

Ohun tí a bí nínú Odù yìí

“Ìbí” lè túmọ̀ sí ìbáṣepọ̀ ìbẹ̀rẹ̀ àṣà tàbí ohun tí ó farahàn nípasẹ̀ ìtàn: agbára, ìbáṣepọ̀, ìṣe tàbí àtòjọ ìgbésí ayé. Àwọn itumọ̀ tí a fa kúrò nínú àló ni a fi àpèjúwe sílẹ̀ ní isalẹ, kí ìpìlẹ̀ wọn lè dájú.

Òtítọ́ àti irọ̀

Ìbáṣepọ̀ orísun àṣà tí a yàn.

Àtòjọ ìbẹ̀rẹ̀ fi òtítọ́ àti irọ̀ jọ. Èyí ń ṣe àfihàn ìwádìí àwọn ìdí amúlòpọ̀ àti ìmọ̀ tí a fi pamọ́, láì yí àmì náà sí àpèjúwe àìyípadà tàbí láì ṣe àfihàn pé gbogbo àló ń fọwọ́ sí ọ̀nà oníṣe àkọ́kọ́ rẹ̀.

Ogun kọ́ ẹ̀kọ́ iṣẹ́ ọ̀pá

Ìbáṣepọ̀ orísun àṣà tí a yàn.

Àtòjọ náà fi ẹ̀kọ́ Ogun nípa iṣẹ́ ọ̀pá sílẹ̀ fún ènìyàn níbí. Èyí jẹ́ ìbáṣepọ̀ àló láàárín ìmọ̀ amọ̀ja àti ìgbésí ayé àjọṣe; ìtàn ìyámù tí a yàn fi hàn bí ìṣàkóso ìmọ̀ amọ̀ja ṣe lè dá ìwọ̀n àti ìdájọ́.

Ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ìpele ìgbésí ayé

Àwọn ìbéèrè wọ̀nyí mú àwọn àló tí a yàn wá sí ìgbésí ayé òde òní. Wọ́n jẹ́ ìpè ìtumọ̀ fún ìkọ́.

Iṣẹ́ àti àwọn ohun èlò

Ìtàn ìyámù ń tọ́ka sí ìmọ̀ ọgbìn gẹ́gẹ́ bí ohun-ini tó ní àbájáde ju oko lọ. Ọ̀gbìn tó dára jù yí agbára ìbáṣepọ̀ padà ní ipele tó ga jùlọ. Àǹfààní rẹ̀ fún ilé kan gbọ́dọ̀ jẹ́ kí a ka pẹ̀lú iṣẹ́ àti ìmọ̀ tí a gba láì mọ̀ láti ọwọ́ ilé mìíràn.

Ronú: Ìmọ̀ ẹlòmíràn ni ń tọ́jú ohun tí o ń lò?

Ìbáṣepọ̀ àti ìdílé

Ọmọ Bameli ń ṣiṣẹ́ láti tún bàbá rẹ̀ ṣe, ṣùgbọ́n ìpadà bàbá ń fa ìbéèrè nípa ipò wọn. Ìtọju ìdílé ní ìmọ̀ ohun tí ó yí padà nígbà tí ẹnikan kò wà, kì í ṣe pé ìpadà ń mú gbogbo ènìyàn padà sí ìpò tẹ́lẹ̀.

Ronú: Kí ni yí padà nígbà tí ẹnikan kò wà?

Ìwà àti ìgbé ayé inú

Ìfarapa Yemaya mú ìrìnàjò wá lẹ́yìn ìkórìíra, ṣùgbọ́n ìfarapa nìkan kò lè pinnu bóyá ọ̀nà náà dára. Ìtàn náà ń ṣe àfihàn ìyàtọ̀ láàárín ìfẹ́ tó lágbára àti ọ̀nà tó yẹ, pàápàá jùlọ nígbà tí ẹni tí a fẹ́ràn ni ẹni tí a ń fẹ́ràn láti ràn lọ́wọ́.

Ronú:Ṣé ìfẹ́ tó jinlẹ̀ máa ń dá ìye tí ẹlòmíràn fi ń san lọ́wọ́ dúró?

Àjọṣe àti ojúṣe

Àwọn oníṣe, apẹja, agbẹ, àti alákóso ọ̀run gbogbo kópa nínú àwọn abajade méjì. Àwọn nẹ́tíwọ́ọ̀kì wọ̀nyí ń jẹ́ kí ìtọju ṣeé ṣe, bí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ àárínà kò bá hàn pé wọ́n wà nípò àdúgbò. Kíkà pẹ̀lú ìtẹ́lọ́run ń pa àwọn ipa ìtẹ́wọ́gbà wọ̀nyí mọ́ àti ìpín àìdọ́gba ìmọ̀ láàárín wọn.

Ronú:Ẹni tó ń ṣe àtìlẹ́yìn wo ni ó yẹ kí a fi ìmọ̀ràn hàn?

Ìtẹ́lọ́run jinlẹ̀ sí àwọn ìbáṣepọ̀ mímọ́

Àṣẹ tí a yá fún ẹlòmíràn àti ìfarahàn ààbò tó dáhùn

A fi Ude lé e lọ́wọ́ láti ọ̀dọ̀ orísun àṣẹ tó ga jùlọ kí ó tó di ohun ìní pípẹ́ Orunmila. Ìbánisọ̀rọ̀, ẹbọ, àti ìmọ̀ àwọn onímọ̀ ìjìnlẹ̀ ń so ìṣípadà àpamọ́ àmi náà pọ̀ mọ́ olùtọ́jú tó ní àṣẹ; àwọn ẹyẹ, olùṣọ́ ilé, àti oníṣe kékeré kópa nínú ìmúlò ìtẹ́wọ́gbà yìí tó dá lórí ẹ̀sìn. Sùúrù náà jẹ́ ẹni tó wà pẹ̀lú ẹni tó ń ṣe àkóso, kì í ṣe orúkọ tó lè yí padà fún ìfarapa ìtẹ́lọ́run. Ìdáhùn rẹ̀ sí ìtọju rẹ̀ fún àwọn aláìní darapọ̀ ìṣe ìwà pẹ̀lú ìtìlẹ́yìn ẹ̀mí. Àwọn ìtàn ìyá àti bàbá àgbà tún ń yí padà nípasẹ̀ ìbánisọ̀rọ̀ àti agbára tó ní orúkọ, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìṣòro wọn yàtọ̀. Ìtúpalẹ̀ àkókò yìí lè ṣàyẹ̀wò ìbáṣepọ̀ àti ojúṣe nígbà tí ó ń pa ìmọ̀ pé àwọn ìbáṣepọ̀ tí a kò rí ń ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tó hàn gbangba.

Àwọn alátìlẹ́yìn kékeré ń jẹ́ kí ìmúlò ńlá ṣeé ṣe

Ọmọ Bameli rà ẹja ńlá tó ṣòro láti rí, ó sì rí bàbá rẹ̀; ìtàn àmi náà dá lórí àwọn ẹyẹ, olùṣọ́ ilé, oníṣe kékeré, àti ẹja tí apẹja mú. Àwọn ayé ìtàn yìí yàtọ̀, ṣùgbọ́n méjèèjì fi ìmúlò pàtàkì sílẹ̀ nínú ohun tí kò dájú pé ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ẹni tàbí ohun tó sọnù. Ipo akẹ́kọ̀ọ́ kò yọkúrò nínú ìfẹ́ ẹnikan láti ṣàyẹ̀wò ohun tó wà níwájú rẹ̀. Àwọn ìmọ̀ràn akẹ́kọ̀ọ́ ṣe pàtàkì nítorí pé a gbọ́ wọn, kì í ṣe pé a kà á sí àìbáwọ̀n. Ìyàtọ̀ yìí fúnni ní àfihàn tó dájú nípa ọgbọ́n: ìwádìí lè tẹ̀síwájú ní ìbámu pẹ̀lú ìdí rẹ̀ nígbà tí ó ń gba ẹ̀rí tó wá láti ọwọ́ àwọn tí kò ní àṣẹ tàbí ìní àṣẹ lórí ohun tó sọnù.

Ìfẹ́ kò ní láti gba gbogbo àpótí tó ń pèsè

Sùúrù jẹ́ kí akẹ́kọ̀ọ́ kọ owó pẹ̀lú Ikú láì ṣe àfikún pé owó kò níye. Ìfẹ́ ọkọ tàbí ọmọ tún jẹ́ bẹ́ẹ̀ nínú ìtàn ìfọkànsìn. Èyí jẹ́ àfihàn tó wúlò pẹ̀lú ìpinnu Yemaya, níbi tí a ti rí èrè tó béèrè nípasẹ̀ ìtàn ìmọ̀ tó ti ní ìfarapa. Méjèèjì ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ọ̀rọ̀, ṣùgbọ́n ọ̀kan yàtọ̀ láti inú ìfẹ́ tó dára sí ìfẹ́ tó lèwu, èkejì sì gba ọ̀nà tó ní ìye tí ẹlòmíràn ń san. Ìwádìí lè ṣàyẹ̀wò àwọn ìyàtọ̀ wọ̀nyí láì fi àrùn tàbí gbèsè gidi kàn àwọn ìbáṣepọ̀. Ìbéèrè tó wáyé ni pé ṣé a lè tẹ̀síwájú nípa ọ̀nà míì, dípò kí a máa fi ẹ̀bùn tó wà lójú òní ṣe ìtẹ́lọ́run.

Àwọn ìbéèrè tó jinlẹ̀ sí ìtẹ́lọ́run ìwádìí

Ṣé ìtàn àmi náà fi hàn pé àṣẹ jẹ́ ti ọgbọ́n àtọkànwá kan ṣoṣo?

Ìparí rẹ̀ fún Orunmila nípò àtọkànwá, ṣùgbọ́n ìtàn náà fi ipo yẹn sílẹ̀ lórí nẹ́tíwọ́ọ̀kì. Àwọn ẹyẹ ń dá ibi ìpamọ́ rú, ìyàwó rí àmi náà, àwọn oníṣe àgbà ń gba ìmọ̀ akẹ́kọ̀ọ́, apẹja ń fún ní ẹja tó ní ìpele, ẹgbẹ́ kan sì ń ṣọ́ àkókò ìkẹyìn. Ìtàn náà lè jẹ́ ìbéèrè nípa bí ọfiisi ṣe rántí iṣẹ́ tí ó jẹ́ kí ó lè bọ lára ìdánwò. Èyí jẹ́ ìbéèrè ìtúpalẹ̀ àkókò yìí, kì í ṣe ìkìlọ̀ sí àṣẹ ẹ̀sìn ìtàn náà. Ìṣẹ̀lẹ̀ náà kì í ní ìtàn tó pé tí a bá dín àwọn alátìlẹ́yìn rẹ̀ kù sí irinṣẹ́ àìmọ̀ ẹni tó ti ní àṣẹ tó tó.

Ṣé Sùúrù jẹ́ àṣẹ láti dúró de àṣeyọrí nìkan?

Kò sí àkókò tó dájú tàbí ìdánilójú àgbáyé tó lè yọ láti inú ìtàn náà. Sùúrù ń ṣiṣẹ́ nípa ìmọ̀ àwọn àjọṣepọ̀, gbigba ìkìlọ̀, àti kọ àwọn ẹ̀bùn tí ìbáṣepọ̀ wọn tójú ìrìnàjò tó kò fẹ́. Ìfẹ́ tó ti wáyé tẹ́lẹ̀ tún ní ipa lórí ìbáṣepọ̀ rẹ̀, nítorí náà ìbáṣepọ̀ náà kì í ṣe ìfarapa pẹ̀lú ìdákẹ́jẹ ní ìkànsí. Ìtúpalẹ̀ àkókò yìí lè béèrè ohun tí ìmọ̀ ń bẹ̀rẹ̀ sí hàn gbangba àti àwọn ọ̀nà míì tí ó ṣì ṣeé ṣe. Kò yẹ kí ó ṣe ìlérí pé gbogbo ìkórìíra yóò mú ọ̀rọ̀ owó wá tàbí kí ó fi ẹ̀sùn kàn àwọn tó ń bẹ ní ìyà, àìlera, tàbí gbèsè. Àwọn ipo wọ̀nyí jẹ́ àwọn ipa ìtàn tí a fi ẹ̀dá hàn, kì í ṣe àyẹ̀wò ìgbésí ayé gidi.

Kí ló dé tí a fi fi àwọn ìtàn wọ̀nyí wé àwọn ìtàn bàbá àti ìyá méjì?

Àwọn ìtàn bàbá àti ìyá ń jẹ́ kí ìtọju hàn gbangba nípasẹ̀ ìwádìí ọmọ àti ìsapá ìyá láti ṣàtúnṣe ìbáṣepọ̀. Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tuntun fi hàn pé ìtọju tún jẹ́ ti àwọn olùṣọ́ ilé, àwọn akẹ́kọ̀ọ́, àwọn olùrànlọ́wọ́, àti àfihàn ànímọ́ tó dáhùn sí ìfẹ́ tó ti wáyé tẹ́lẹ̀. Ìfọwọ́sowọpọ̀ wọn ń gbooro ojúṣe láì yí gbogbo ìbáṣepọ̀ padà sí ìbáṣepọ̀ ẹbí. Ó tún mú kí ìbéèrè nípa ọ̀nà ṣe kedere: ìwádìí, ìbáṣepọ̀, ìtọju, àti kọ̀ lára jẹ́ àwọn ìṣe tó yàtọ̀ pẹ̀lú ipa tó ní lórí àwọn ènìyàn míì. Àwọn orísun kò jẹ́ kí a gba ìfẹ́ pẹ̀lú ìmọ̀ràn pé gbogbo ọ̀nà tó wà jẹ́ ìfọwọ́sowọpọ̀ tó pé.

Ohun tí àwọn ìtàn mẹ́rin fi hàn pọ̀

Àwọn ìtàn mẹ́rin fi ìyè àti àṣẹ tó níyelori sí ewu, lẹ́yìn náà wọ́n jẹ́ kí ìtẹ̀síwájú wọn dá lórí ìmúlò tí ìyìn kò lè rọ́pò. Ìpàdé ẹja ńlá jẹ́ nípa bàbá àti ọmọ tó ń ṣàtúnṣe ìpadà; ìbáṣepọ̀ yam Yemaya jẹ́ nípa ìpinnu bàbá àti ìmọ̀ tó gba láìtọ́. Ìṣẹ̀lẹ̀ àmi fi àṣẹ tó yá fún ẹlòmíràn àti ìmọ̀ akẹ́kọ̀ọ́ kékeré hàn. Àlejò Sùúrù mú ìṣòro míì wá: yíyàn àjọṣe tó dára kúrò ní àjọṣe tó lèwu. Àwọn ìyàtọ̀ wọ̀nyí ń jẹ́ kí ẹ̀kọ́ kan ṣoṣo nípa ìtẹ́lọ́run, ìjẹ́wọ́, tàbí ẹ̀san tó máa wá má bàjẹ́.

Ìṣọ̀kan pẹ̀lú ìtẹ́lọ́run ń béèrè ẹni tó ń ṣọ́, ẹni tó ń ṣe àtìlẹ́yìn, ẹni tó ń ṣàkóso ìbáṣepọ̀, àti ẹni tó ń san owó ìyà fún àbájáde tó ṣeyebíye. Àwọn ìtàn Yorùbá/Bini tí a fi Ibie sọ̀rọ̀ nípa wọn ń gbooro àwọn ẹlẹ́ri Cuba tẹ́lẹ̀, ṣùgbọ́n kì í jẹ́ kí gbogbo ẹ̀sìn wọn jẹ́ àgbáyé. Ìtẹ̀síwájú tó lágbára jùlọ ni ìbéèrè láti ṣàyẹ̀wò àwọn ìbáṣepọ̀ tó ń ṣe àtìlẹ́yìn ìmúlò, dípò kí a máa yìn ìmúlò nígbà tí a bá gbàgbé bí ó ṣe ṣẹlẹ̀.

Ìgbé ayé pẹ̀lú Odù yìí

Ìgbé ayé tó ń tẹ̀síwájú tàbí ìbáṣepọ̀ ìbẹ̀rẹ̀

Fún ẹni tí ìgbé ayé tàbí Odù ìbẹ̀rẹ̀ rẹ̀ jẹ́ Ògbè Ìròsùn, ìtọju lè ní ìfẹ́ sí àwọn ohun-èlò àti àwọn ipò tó jẹ́ kí ìtọju ṣeé ṣe. Ọmọ tó ń rí bàbá rẹ̀ gbọ́dọ̀ gba ipadà àgbàlagbà lẹ́yìn tí àìsí ti yí ilé padà. Ìsapá Yemaya láti rí ìbẹ̀rẹ̀ fún ọmọ rẹ̀ ní agbára ọ̀gbìn pẹ̀lú iye tí Orisha Oko san. Àwọn ìtàn wọ̀nyí ń bẹ̀rẹ̀ fún ẹni láti ṣàyẹ̀wò ìfẹ́ tó ń mú ìṣe àti àwọn ìyọrísí tó jẹ́ kí àwọn míì san. Ìfẹ́ kì í jẹ́ kí gbogbo ọ̀nà ìrànlọ́wọ́ fún ẹbí jẹ́ òtítọ́.

Ìtàn àmi tó yá fún ẹlòmíràn àti ìtàn Sùúrù ń gbooro àgbègbè. Àṣẹ àjọṣepọ̀ ń yè nípasẹ̀ àwọn olùrànlọ́wọ́ tí ìmọ̀ wọn kò lè rọ́pò. Àlejò tó fẹ́ yẹ kí a yà wọn kúrò nínú àwọn ipo tó lèwu tó ń tọ̀ lé wọn. Ní gbogbo ìgbé ayé, ẹni lè ní láti gba ìmọ̀ akẹ́kọ̀ọ́, dáàbò bo ohun tí a yá fún un, tàbí dúró de àìfi ìfẹ́ rẹ̀ sílẹ̀.

Ìṣẹ̀lẹ̀ ẹ̀sìn jẹ́ pàtàkì: ìmúlò, ìbẹ̀rẹ̀, àṣẹ tó yá fún ẹlòmíràn, àti ìfarahàn ààbò wà nínú àwọn àjọṣe tó yàtọ̀. Àmi tí a gba kì í sọ ìparun tàbí fi àníyàn pẹ̀lú àkókò kàn. Ìbéèrè tó ń tẹ̀síwájú jẹ́ nípa ìbáṣepọ̀. Tálọ ní ìmọ̀, tálọ ń gbẹ́kẹ̀ lé e, àti tálọ ń san owó nígbà tí a bá fi ẹ̀sìn pamọ́? Àwọn ayipada ń bẹ̀rẹ̀ ìmúlò tuntun nípa ìtọju, ìtọju ẹbí, àti àwọn ọ̀nà tí ohun tó dára ṣeé dé.

Ìbánisọ̀rọ̀ pàtàkì kan àti ìbéèrè rẹ̀

Nínú ìbánisọ̀rọ̀, Ògbè Ìròsùn lè ràn lọ́wọ́ láti yà ìmúlò kúrò nínú ìtúnṣe àṣẹ tó kò yí padà. Ìpadà bàbá kì í pa ojúṣe ọmọ tó wà láàárín. Ìbéèrè nípa ìpàdé ẹbí lè ní ìtẹ̀síwájú sí ìbáṣepọ̀ tó yí padà dípò kí ó jẹ́ ìyìn ìpadà. Ìtàn yam tún fi ìyàtọ̀ míì hàn: ìbáṣepọ̀ tó munadoko lè jẹ́ kí ẹnikan ní àṣẹ nígbà tí ó ń gba ìmọ̀ ẹlòmíràn. Àṣeyọrí àti ìpinnu àìní ìṣòro kì í ṣe ohun kan ṣoṣo.

Ìtàn àmi ń tọ́ka sí ojúṣe tó yá fún ẹlòmíràn àti àwọn olùrànlọ́wọ́ tó lè rí ohun tí olùtọ́jú àṣẹ kò rí. Oníṣe lè ṣàyẹ̀wò ẹni tó ní àṣẹ, ẹni tó gbọ́, àti bí a ṣe ń pín ìṣọ́ra láì fi gbogbo ìbáṣepọ̀ mọ́ra sí àníyàn. Ìtàn Sùúrù ń béèrè bóyá àǹfààní tó fẹ́ ti di apá kan ti àwọn ipo tó yẹ kí a kọ. Kò fi hàn pé owó, ìbáṣepọ̀, tàbí ọmọ ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìpalára.

Ìbéèrè gidi gbọ́dọ̀ pinnu ìyàtọ̀ tó ṣe pàtàkì. Ìbáṣepọ̀ ẹ̀sìn àti àwọn àlejò tí a fi ẹ̀dá hàn jẹ́ ti ìtàn wọn, kì í ṣe àyẹ̀wò ipo àlejò àìmọ̀. Àbájáde nínú ìbánisọ̀rọ̀ kan kì í jẹ́ ìdánimọ̀ pípẹ́ gẹ́gẹ́ bí bàbá tí a tan tàbí alákóso tó ní ìjà.

Àwọn àǹfààní tó dára àti àwọn ìṣòro

Nípa rere, ìtọju lè máa dáhùn sí ìyípadà ìgbésí ayé tí ó bá pàdé. Bàbá àti ọmọ lè ṣe àtúnṣe fún ipadà; àṣẹ tó yá fún ẹlòmíràn lè gba ìmọ̀ láti ọdọ́ akẹ́kọ̀ọ́; Sùúrù lè yà ohun tó fẹ́ kúrò nínú ohun tó kù. Àwọn ìtàn ẹ̀sìn ń jẹ́ kí ìtìlẹ́yìn ní ipa nípasẹ̀ ìwádìí, ìkìlọ̀, ìṣọ́, àti ìmúlò àjọṣepọ̀. Ìmọ̀ràn nípa ìbáṣepọ̀ àwọn tó ṣe àtìlẹ́yìn ṣáájú ìṣeyebíye ń jẹ́ apá rẹ̀.

Nípa ìṣòro, ìfẹ́ lè fi ìmúlò ẹlòmíràn pamọ́, àṣẹ àjọṣepọ̀ lè foju kọ àwọn olùtọ́jú rẹ̀ gidi, àti ìyára lè jẹ́ kí àpótí tó lèwu hàn gẹ́gẹ́ bí ìmúlò tó wà. Ìbáṣepọ̀ yam pàápàá jùlọ ń jẹ́ kí àṣeyọrí má bàjẹ́ sí ìdájọ́ ìwà rere laifọwọ́yẹ. Àwọn ọ̀nà wọ̀nyí jẹ́ àwọn ìbáṣepọ̀ tó lè yàtọ̀, kì í ṣe àfihàn àìyípadà Ògbè Ìròsùn. Ìbánisọ̀rọ̀ gbọ́dọ̀ dá ipo tirẹ̀ dúró. Àwọn ìtàn ń ràn lọ́wọ́ láti ṣàyẹ̀wò bóyá èrè kan ń pa ipo ẹlòmíràn mọ́ àti bóyá àṣẹ tó tún wá rántí ìdájọ́ rẹ̀ sí ìrànlọ́wọ́ tí a foju kọ.

Àpẹẹrẹ ìṣẹ̀lẹ̀ ní ìgbé ayé ojoojúmọ́

Ní àpẹẹrẹ, ọmọbìnrin ń ṣàkóso iṣẹ́ ọ̀dọ́ ìdílé nígbà tí bàbá rẹ̀ wà ní àìsí pẹ́. Ìpadà rẹ̀ jẹ́ ìtẹ́wọ́gbà, ṣùgbọ́n ó ń retí láti tún gbogbo ìpinnu ṣe lẹ́sẹkẹsẹ, nígbà tí àwọn oṣiṣẹ́ ń gbẹ́kẹ̀ lé ọ̀nà rẹ̀. Ní àkókò kan náà, ó gba ìpinnu ìpèsè tó wúlò tó ń bẹ̀rẹ̀ pé kí iṣẹ́ náà fi ìmọ̀ ọ̀nà iṣẹ́ tí a kọ́ láti ọdọ́ oníṣẹ́ ọ̀dọ́ ilé aládùúgbò hàn. Àpẹẹrẹ ìpadà bàbá yà ìpàdé ẹbí kúrò nínú ìtẹ̀síwájú tó kò yí padà. Àpẹẹrẹ yam ń béèrè pé ta ni ìmọ̀ tó ń jẹ́ kí ìdílé rí èrè. Ó lè ṣe àtúnṣe ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìbáwọ̀pọ̀ àti gba ìbáwọ̀pọ̀ oníṣẹ́ ọ̀dọ́ ilé, dípò kí ó kà ìfẹ́ tàbí ìyára sí ìfọwọ́sowọpọ̀ tó pé. Àlejò Sùúrù ń fún ní ìbéèrè míì: ṣé ìpèsè tó wúlò gbọ́dọ̀ dé pẹ̀lú àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí? Ìtúpalẹ̀ àpẹẹrẹ ni yìí, kì í ṣe ìmúlò tàbí ìròyìn ẹ̀sìn.

Àwọn orísun àti àyíká ìkànsí

Àwọn ẹlẹ́ri ìtàn méjì àkọ́kọ́

Ìwádìí yìí lo àwọn ìtàn tí a fi Cuba sọ, dípò ìtẹ̀jáde àfikún àlàyé àgbáyé. Ẹja ńlá jẹ́ àwòrán àròsọ. Àwọn ẹ̀sùn nípa ohun èlò àti òtítọ́ jẹ́ ìbáṣepọ̀ àgbègbè, kò sí ìtẹ̀síwájú ìtàn àtijọ́ tàbí òfin ìbẹ̀rẹ̀ àgbáyé.

Àwọn àfihàn ìtàn ni a ṣe àkótán lọ́tọ̀. Àwọn ìmọ̀ nípa ìgbésí ayé jẹ́ ìtúpalẹ̀ àkókò.Bá a ṣe dá àwọn ìtẹ̀jáde àtọkànwá yìí sílẹ̀ ṣàlàyé ọ̀nà orísun tó gbooro àti ìyàtọ̀ láàárín àpilẹ̀kọ àtọkànwá àti ìjìnlẹ̀ ìmọ̀ ẹni.

Àwọn ẹlẹ́ri tó ní orúkọ míì

• Osamaro Iyamu Ibie.Àwọn akọlé tó ṣàfihàn ṣáájú ìmúlò àmi tó tún ṣe àti ìtàn àlejò Sùúrù tí a fi ẹ̀dá hàn.

Ìdánimọ̀ ọ̀rọ̀ àti ọkùnrin/obinrin Osonyin yí padà, kò yẹ kí a ṣe àtúnṣe rẹ̀ sí ẹ̀sìn Osanyin àgbáyé. Àwọn akọlé onkọ̀wé jẹ́ ìtẹ̀jáde àgbègbè gidi, ṣùgbọ́n ìtẹ̀jáde/ojúewé kò tíì jẹ́rìí. Àrùn, Ikú, àti Gbèsè jẹ́ àfihàn; àwọn ẹ̀sùn ìbímọ̀, ìwòsàn, àti ìdánilójú ìṣeyebíye kò sí.

Ìdánimọ̀ ìwé ìtàn

• C. Osamaro Ibie. Ifism: Ìṣẹ́ Pípẹ́ OrunmilaLagos; ìtẹ̀jáde púpọ̀ tó bẹ̀rẹ̀ ní 1986.Ìwé àkọsílẹ̀ ìkànsí ìkàwéÌwé àkọsílẹ̀ ìkàwé tó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ẹlẹ́ri ìtàn tó ní orúkọ. Ìtẹ̀jáde gangan, àtúnṣe àti ojúewé ìtàn tí a gbé kalẹ̀ kò tíì jẹ́rìí lọ́tọ̀.

Kà ọ̀nà orísun àti àyíká ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ tó gbooro.

Àwọn ìjápọ̀ ìkàwé ń tọ́ka sí àwọn iṣẹ́ tí a tẹ̀jáde àti àwọn onkọ̀wé wọn. Wọ́n yàtọ̀ sí ẹ̀rí ọ̀rọ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ kàn tàbí ìdánimọ̀. Àfihàn àkókò àti ìṣọ̀kan lókè jẹ́ ìtúpalẹ̀ onkọ̀wé. Ìwé onkọ̀wé àti àwọn ìtẹ̀jáde Academy tó wà ní isalẹ ń fún ní ìmọ̀ míì; àwọn ìjápọ̀ tita wọn yàtọ̀ sí àwọn orísun.

Tẹ̀síwájú nínú ẹbí

Ìwádìí tẹ́lẹ̀: Ògbè Òdí · Ìwádìí tó tẹ̀lé: Ògbè Òwónrín

Gbogbo ìwádìí Ògbè mẹ́rìnlá · Ìforúkọsílẹ̀ Academy fún Odù yìí